በማዕከላዊ ያለው የወጣት አወቀ አባተ የእጅ ጣቶች ተሰባብረዋል

(ብራና ሚዲያ) የለውጥ ሐዋሪያ በሆኑት በዐማራ ወጣቶች ላይ የሚደርሰው ቶርቸር እጅግ ጭቃኔ የበዛበትና ለሚሰማውም አስደንጋጭ ነው፤ በአቶ ማሙሸት አማረ በሚመራው መኢአድ የአዲስ አበባ ቀጠና የሕዝብ ግንኙነት ኃላፊና በአገር አቀፍ የላዕላይ ምክር ቤት አባል በሆነው በወጣት አወቀ አባተ ከጳጉሜ 5 ቀን ጀምሮ በማዕከላዊ በደረሰበት ቶርቸር የአካል ጉዳተኛ መሆኑን አብረውት ታስረው በነበሩ ሰዎች በኩል የወጣው መረጃ ያመለክታል፡፡

ወጣት አወቀ አባተ በወይዘሪት ንግሥት ይርጋ የሽብርተኝነት የክስ መዝገብ ሥር ከተከሰሱት ወጣቶች መካከል አንዱ ሲሆን የተመሠረተበትን የፈጠራ ክስ እጣቶቹ በመሰበራቸው ምክንያት መርማሪዎቹ የተሰበሩ እጣቶቹን ይዘው እንደፈረሙበት ነው የተነገረው፡፡ በወጣት አወቀ አባተ ላይ እስካሁን ድረስ የትግሬዎች የቶርቸር ሰለባ ቢሆንም ከመስከረም 3-18 ቀን 2009 ዓ.ም. በየቀኑ የደረሰበት ስቃይ ለአካል ጉዳቱ ምክንያት ነው ተብሏል፡፡

ወጣት አወቀ በአሁኑ ሰዐት ከሁለቱም እጆቹ እጣቶች መሰባበር በተጨማሪ የጀርባው ሰርሰር (ስፓይናል ኮርድ) በብረት በደብደቡ ምክንያት በትክክል መራመድ አይችልም፤ የግራ ጆሮው መስማት ተስኖታል፡፡ ወጣት አወቀ ሽንት በሚሸናበት እና በሚጸዳዳበት ጊዜም ከፍተኛ መጠን ያለው ደም እንደሚፈሰው ነው የነገሩን፡፡ ወጣት አወቀ በአፋጣኝ ሕክምና ካላገኘ በሕይወት የመቆየት እድሉ አሳሳቢ እንደሆነ ነው መረጃውን የሰጡን ሰወች የነገሩን፡፡

ወጣት አወቀ በአዲስ አበባ አየር ጤና አካባቢ የራሱ ጣውላ ቤት የነበረው ቢሆንም እሱ በመታሰሩ ቤተሰቦቹም እንዳያስቀጥሉት ጫና በመኖሩ ምክንያት ድርጅቱ ተዘግቷል፡፡ ወጣት አወቀ ቀደም ባሉት ዘመናት ከሁሉም የዐማራ አካባቢዎች በተለይ ደግሞ የመኢአድ አባላት ከሁሉም አካባቢ በቃሊቲ፣ ሸዋ ሮቢትና ዝዋይ ሲታሰሩ ቤተሰቦቻቸውንና እስረኞችን በገንዘብና በቁሳቁስ በግንባር ቀደም ሲረዱ ከነበሩት መካከል አንዱ ነው፡፡ ሆኖም አሁን ላይ የወጣት አወቀ ቤተሰቦች በአሁኑ ሰዐት ችግር ላይ መሆናቸውን ጭምር ነው የትግል ጓዶቹ የነገሩን፡፡

ወጣት አወቀ አባተ አሁንም ድረስ በዐማራነቱ እየደረሰበት ያለው ስነ ልቦናዊ ጉዳት በአካል እየደረሰበት ካለው ሁሉ የሚልቅ ነው ብለውናል፡፡ መረጃውን የሰጡን ሰዎች በወጣት አወቀ ላይ የደረሰው ግፍ በጽሑፍ የማይገለጽ ብዙ ጉዳይ እንዳለውና የዓለም አቀፉ ማኀበረሰብ ሕይወቱን ለማትረፍ ጥሪ እንዲቀረብ ሁሉ ተናግረዋል፡፡

posted by tigi flate

ሜጀር ጄነራል አበበ ተ/ሃይማኖት ኢሕአዴጎችን “አጫፋሪ በሆኑ ትምክህት፣ ጥበት፣ አክራሪነት በሚባሉ ቅርንጫፎች ላይ አንተንጠልጠሉ” አሉ

በሕወሓት ክፍፍል ወቅት ከአየር ኃይል አባልነታቸው የተባረሩት ሜጀር ጄኔራል አበበ ተክለሃይማኖት በወቅታዊ ጉዳዮች ዙሪያ በጻፉት ጽሑፍ ለሥርዓቱ መልዕክት አስተላለፉ:: ሜ/ጄነራሉ “አገራዊ መግባባት ለብሔራዊ ደኅንነት ፖሊሲ ወሳኝ ዕርምጃ ነው” በሚል በሪፖርተር ጋዜጣ በኩል በላኩት ጽሁፋቸው አገዛዙ “የችግሩን ሥረ መሠረት ትቶ አጫፋሪ በሆኑ ትምክህት፣ ጥበት፣ አክራሪነት በሚባሉ ቅርንጫፎች ላይ ተንጠላጥሎ የሚመጣ ለውጥ ሊኖር እንደማይችል መረዳት አለበት።” ብለዋል::

ጽሁፉን እንደወረደ ያንብቡትና እንወያይበት:

የችግሩን ሥረ መሠረት ትቶ አጫፋሪ በሆኑ ትምክህት፣ ጥበት፣ አክራሪነት በሚባሉ ቅርንጫፎች ላይ ተንጠላጥሎ የሚመጣ ለውጥ ሊኖር እንደማይችል መረዳት አለበት።

ባለፉት ሁለት ዓመታት የነበረው ሁኔታ ከፍተኛ ፖለቲካዊ ውጥረትና ሁከት የታየበት፣ የአጭር ጊዜ፣ መካከለኛና ስትራቴጂካዊ የረዥም ጊዜ የመፍትሔ አቅጣጫ ማስቀመጥ ባለመቻሉ ፖለቲካዊ ችግሩ ሄዶ ሄዶ ወደ ደኅንነት ችግር (Security Problem) ተሸጋግሮ አገራችን በአስቸዃይ ጊዜ አዋጅ እየተዳደረች ትገኛለች፡፡ ለዚያውም ስድስት ወራት ያልበቃው አራት ወራት ጭማሪ የጠየቀ ክስተት ሆኖ እናገኘዋለን። ይህ ማለት የገጠመን ችግር አገርን ሊበትን የሚችል፣ የግዛት አንድነቷንና የሕዝቦቿን ሉዓላዊነት አደጋ ውስጥ ሊጥል የሚችል የደኅንነት ችግር ነው ማለት ነው።

 

ጉዳዩን እንዲህ ባለ ከፍታ አጉልተን ስናይ ነው ለመፍትሔው የምናደርገው እንቅስቃሴ እርባና የሚኖረው። በሰላም ወጥቶ በስላም መመለስ ያለመቻል፣ ስለነገ ውሎ እርግጠኛ መሆን የማይቻልበት የሥጋት ኑሮ፣ ኢንቨስትመንትና የሕዝቦች ሀብት በአድማ እሳት የሚበላበት፣ በአንድ ቀን በርከት ያሉ ፋብሪካዎች የሚወድሙበት፣ መንግሥታዊና መንግሥታዊ ያልሆኑ አገልግሎቶች መውደምና መሽመድመድ፣ ሥራና የቀን ተቀን ግብይት መቆምና የትራንስፖርት ዘርፍ መቆራረጥ ማለት የአንድ አገር አጠቃላይ ደኅንነት አደጋ ውስጥ ወድቋል ማለት ነው።

ሕዝቦች እርሰ በርስ የሚጠራጠሩበትና አንዱ ሌላው ላይ የሚያቄምበት አዝማሚያ የፖለቲካ ችግር ተብሎ በቀላሉ የሚወሰድ ሳይሆን፣ አጠቃላይ የአገርና የሕዝቦች ድኅንነት አደጋ ላይ ወድቋል ማለት ነው። ልማትና ዴሞክራሲ እክል ገጥሞታል ማለት የደኅንነት ችግር ገጥሞናል ማለት ነው። ስለዚህ ፖለቲካዊ ችግሩ ወደ ደኅንነት ችግር ልቆ ተሻግሯል ማለት ነው። የኢትዮጵያ ሁኔታም ከዚህ አኳያ ነው መታየት ያለበት።

ሰሞኑን መንግሥት የኢትዮጵያ የውጭ ጉዳይና የብሔራዊ ደኅንነት ፖሊሲ ለማሻሻል እንቅስቃሴ መጀመሩ እየተነገረ ነው፡፡ በሌላ በኩል ደግሞ ገዥው ፓርቲና ተቃዋሚዎች ለውይይትና ለድርድር ተቀምጠዋል፡፡ አካሄዳዊ (Procedural) ጉዳዮችን አጠናቀው አሁን የውይይት አጀንዳዎችን በመቅረፅ ላይ እንዳሉ በመገናኛ ብዙኃን እየሰማን ነው፡፡ ፖሊሲውን የማሻሻል ሒደትና የፓርቲዎች ውይይትና ድርድር ለየቅል የሚሄዱ ሒደቶች ናቸው እንዴ? ፓርቲዎች የሚደራደሩበት ዋነኛው አጀንዳ ምን መሆን አለበት? በዝርዝር ጉዳዮች ወይስ የፖሊሲዎች ቁንጮ በሆነው የኢትዮጵያ የውጭ ጉዳይና የብሔራዊ ደኅንነት ፖሊሲ? በሌላ አነጋገር ከሕገ መንግሥቱ ቀጥሎ ከፍተኛ ጠቀሜታ ባለው የብሔራዊ ደኅንነት ፖሊሲ ወይስ በቅርንጫፍ ችግሮችና መፍትሔዎች ላይ ነው መወያየት ያለባቸው? ወዘተ. የሚሉ ጥያቄዎችን መዳሰስ ተገቢ ነው፡፡

ፓርቲዎችና ሌሎች ባለድርሻ አካላት የሚያደርጉዋቸው ውይይቶችና ድርድሮች በብሔራዊ ደኅንነት መግባባትን ለመፍጠር ከሆነ ይዘቱ ብቻ ሳይሆን ሒደቱ ጭምር በጣም ወሳኝ ነው፡፡ በአንድ በኩል ጥናትና ምርምርን መሠረት ያደረገ፣ በሌላ በኩል ደግሞ ሒደቱ አሳታፊ (Participatory)፣ እንዲሁም ሁሉንም ባለድርሻ አካላት (Stakeholders) የሚያቅፉ (Inclusive) እንዲሆን ምን መደረግ አለበት? የሚለው መመለስ አለበት፡፡ በአሁኑ ጊዜ ኢትዮጵያን የማዳን ድርድር ከሆነ መግባባት የሚያስፈልገው በተጋረጠብን ከፖለቲካዊ ችግር በላይ ጎልቶ በወጣው የደኅንነት ሥጋታችን ላይ መሆን ያለበት ይመስለኛል።

ከጥቂት ዓመታት በፊት “የኢትዮጵያ የውጭና ብሔራዊ ደኅንነት ፖሊሲ ግምገማ” የሚል የውጭ ጉዳይና ብሔራዊ ደኅንነት ፖሊሱን የሚዳሰስ ጽሑፍ አቅርቤ ነበር፡፡ የፖሊሲው መሠረታዊ ጥንካሬዎችና ድክመቶች ምን መደረግ አለባቸው? የሚለውን ንድፍና ጽንፈ ሐሳባዊ ማዕቀፎች (Concepts and Theories of Security) መሠረት አድርጎ የተጻፈ ነበር፡፡ አሁን ካለው ሁኔታ ጋር አዛምዶ ለጋዜጣ በሚሆን መልኩ ያለኝን አስተያየት ለመዘርዘር ነው፡፡ የደኅንነት ጉዳይ ከፖለቲካ በላይ ቁንጮ በመሆኑ ለፓርቲዎች ብቻ የሚተው አይደለም፡፡ መላው ኢትዮጵያውያን እንደየአቅማችን እንድንሳተፍ ይጠይቃል፡፡ የዚህ ጽሑፍ ዓላማም በጉዳዩ ዙሪያ የግል አስተያየት በመሰንዘር ሌሎችም እንዲሳተፉ ለመጋበዝ ነው፡፡

ጽሑፉ አገራዊ መግባባት ስንል ምን ማለታችን ነው? በሚለው ይጀምርና የብሔራዊ ደኅንነት ፖሊሲ ለምን የሁሉም ፖሊሲዎችና ሕጎች ቁንጮ እንደሆነ ያብራራል (ከሕገ መንግሥቱ በመለስ):: ቀጥሎም የ1994 ዓ.ም. የውጭ ጉዳይና ብሔራዊ ደኅንነት ፖሊሲ ይገመግማል፡፡ በመጨረሻም ምን መደረግ አለበት? የሚለውን የግል አስተያየት ያስቀምጣል፡፡ የሕዝቦቻችንና የአገራችን ደኅንነት የሚጠበቀው ፈጣን ልማት ሲረጋገጥና የዴሞክራሲ መስተዳደር በቀጣይነት መሠረት ሲጥል ነው፡፡ ከዚህም ተነስቶ ዋናው የደኅንነት አደጋ የዴሞክራሲ እጥረት ነው ይላል፡፡ ኪራይ ሰብሳቢነት፣ ትምክህት፣ ጠባብነት፣ ወዘተ. የሚሉት ቅርንጫፎችና አጫፋሪዎች ችግሮች ቢሆኑም ከዋናው ችግራችን ማለት ከዴሞክራሲ እጥረት ሊያዛንፉን አይገባም፡፡

መሠረታዊ ችግሮቻችን ሕገ መንግሥታችን በግልጽና በተሟላ መንገድ ያስቀመጠውን የሦስት ትውልድ መብቶች (Three Generations Of Human Rights) አለመተግበር ነው፡፡ መላውን ኅብረተሰብ የሚመለከት ቢሆንም ዴሞክራሲያዊ ተቋማት ልዩ ቦታ አላቸው፡፡ ትምክህትና ጠባብነት ማምለጫ መሆን የለባቸውም፡፡ በ1990 የኤርትራ መንግሥት ባልተዘጋጀንበት ለምን እንደወረረን ሌሎች ምክንያቶች ቢኖሩም፣ በዋናነት የተደራጀ የደኅንነት ፖሊሲና አስተዳደር ባለመኖሩ መሆኑን አጠር ባለ መንገድ ያስቀምጣል፡፡ በ2008 ዓ.ም. የተከሰተው አመፅ ለምን እንደ አገር ዱብ እዳ ሆነብን? አመፅ እየመጣ መሆኑን ከወዲሁ ለመገመት ለምን አልቻልንም? በ2008 ዓ.ም. ኅዳር አካባቢ የተከሰተው የኦሮሞ ተቃውሞ እንዴት የመጀመርያ ዙር መሆኑን ለማወቅ ተሳነን? እንዴት አመፅ ከመምጣቱ በፊት ልንከላከለው አልቻልንም? አሁንስ እንደዚያ ዓይነት ነገር አመፅ እንዳይከሰት መሠረታዊ መፍትሔዎች አስቀምጠናል ወይ? በሒደት ይዳሰሳሉ፡፡

አገራዊ መግባባት ስንል?

ዴሞክራሲያዊ ሥርዓት ስንል በውሳኔ አሰጣጥ ባለድርሻ አካላት በአገሪቱ ዋና ዋና ጉዳዮች (በየደረጃው) በፖሊሲ ሕግ በይዘቱ ይሁን በውሳኔ አሰጣጥ ሒደት የሚመለከት ነው፡፡ ሕዝቦች በቀጥታ ይሁን የሚወክላቸው አደረጃጀት (ፍላጎታቸውን) የሚያንፀባርቁና የሚገልጹዋቸው (Articulate) የሚያደርጉባቸው ፓርቲዎች፣ ማኅበራት፣ ወዘተ. ፖሊሲው ሕጉን እንዲያውቁትና እንዲተቹት፣ ሐሳባቸውን የሚያሳርፉበት፣ በቀጣይነት ተሳትፏቸውን የሚያረጋግጡበት ሒደት መግባባትን ሊያስከትል ይችላል፡፡ ሒደቱ ከይዘቱ አይተናነስም የሚባለውም ለዚህ ነው።

የፖሊሲ/ሕጉ አመንጪዎች (ከፍተኛ አመራር) ጭምር በመግባባት የሚጀምር የአብላጫው ሐሳብ ብቻ ሳይሆን፣ የውህዳን ድምፅ (Minority’s Voice) በሚገባ የሚሰማበት ሒደት ነው:: በፖሊሲው/ሕጉ የተወሰነ አንቀጾች ልዩነት ቢኖርም አጠቃላይ ይዘቱና በውሳኔ አካሄዱ ዴሞክራሲዊ ከሆነ ሁሉም በየኔነት ስሜት ለተግባራዊነቱ የሚረባረቡበትና መሻሻል ያለባቸው ላይ ቀጣይ ትግል እንደሚያስፈልገው አምነው፣ ባለድርሻ አካላት መንቀሳቀስ ሲጀምሩ ብሔራዊ መግባባት ደረጃ በደረጃ እየተረጋገጠ ነው እንላለን፡፡ በብሔራዊ ደኅንነት ፖሊሲ ብሔራዊ መግባባት ለምን አስፈለገ የሚለውን ቀጥሎ እናየዋለን?

ብሔራዊ የደኅንነት ፖሊሲ የሁሉም ፖሊሲዎች ቁንጮ ነው ለምን?

በተለምዶ አስተሳሰብ ብሔራዊ ደኅንነት ማለት በዋናነት ውጫዊና ወታደራዊ አድርጎ ማሰብ የተለመደ ነው፡፡ ሉዓላዊነት (Sovereignty) እና የግዛት አንድነት (Territorial Integrity) በውጭ ሥጋት የሚሽከረከር እንደ ታሪካዊ ጠላቶችን ዓይነት አስተሳሰብ ገዥ ሐሳብ አድርጎ ቆይቷል፡፡ ባደጉ አገሮች አሁንም ወሳኝ አስተሳሰብ ነው፡፡ ያደጉ የምዕራብ አገሮች በብዙ ምዕተ ዓመታት የአገር ግንባታ ሒደት (State Building Process) የሕዝባቸውን መሠረታዊ፣ ኢኮኖሚያዊና ማኅበራዊ ፍላጎቶች አሟልተናል ስለሚሉ፣ በሌላ በኩል ዴሞክራሲ በማረጋገጥ የአገርና የባንዲራ ፍቅር እንደ መንግሥት ያላቸው እምነት ጥሩ ነው ብለው ስለሚያስቡ፣ ከውስጥ የሚነሳ አደገኛ የሕዝብ ተቃውሞ አይኖርም ብለው ስለሚያምኑና ከግሎባላይዜሽን የበለጠ ተጠቃሚ ለመሆንና ተፅዕኖቻቸውን ለማሳደግ ዋናው የደኅንነት ሥጋት ከውጫዊ አድርገው ያስቀምጡታል፡፡

በአሁኑ ጊዜ በተለይ በሦስተኛ ዓለም አገሮች ይህ የተለምዶ አስተሳሰብ እንደገና ከሁኔታቸው ጋር አዛምደው ማየት የሚያስገድድ ሁኔታ ተፈጥሯል፡፡ እንደ ኢትዮጵያ ያሉ በሽግግር ላይ ያሉና የተከፋፈለ ኅብረተሰብ (Divided Society) ያላቸው አገሮች ዋናው የብሔራዊ ደኅንነት ሥጋት ውስጣዊና ፖለቲካዊ፣ ኢኮኖሚያዊና ማኅበራዊ መዋቅር (Structure) የፈጠረውና በኅብረተሰቡ ኋላቀር አስተሳሰብ የሚታጀብ በተለይ ብቃት ባለው የዴሞክራቲክ አስተዳደር እጥረት የሚነሳ ነው፡፡ ስለዚህ በዋናነት ውስጣዊ ነው፡፡

የውጭ ጠላቶች ይህን ተንተርሰው የራሳቸውን ፍላጎት ለመጫን መሞከራቸው አይቀሬ ነው፡፡ ከውጭ የሚገኘውን በጎ ዕድል (Opportunity) ለመጠቀምና ሥጋት (Threat) ለመከላከል ከፍተኛ ሥራ መሥራት ቢኖርብንም፣ ዋናው ዕድልና ለደኅንነት የሥጋት ምንጭ ግን የውስጣችን ሁኔታ ነው፡፡ እኛ ስንደክም ነው የውጭ ጠላቶችም ለማጥቃት የሚቃጡት፡፡ በኢፌዴሪ ሕገ መንግሥት የመጀመርያው ክፍል በዋናነት የሕዝቦቻችን ስስት ትውልድ ሰብዓዊ መብቶች ዕውቅና ሰጥቶ በግልጽና በተሟላ አኳኋን ያስቀምጣል፡፡ ሁለተኛው ክፍል እነዚህን መብቶች ለማረጋገጥ አገር (State) እና መንግሥት (Government) እንዴት መደራጀት እንዳለበትና ተዛማጅ ፖሊሲዎችና ሕጎችን ያስቀምጣል፡፡ በሌላ አገላለጽ አገር/መንግሥት በዚያ መልክ እንደ ደረጃ የተደረገው የሕዝቦቻችን የሰላም፣ የልማትና የዴሞክራሲ መብቶች ለማረጋገጥ ነው፡፡ ከዚያ የዘለለም ከዚያም ያነሰም ዓላማ የለውም፡፡

በሕገ መንግሥቱ የተቀመጡትን የኢትዮጵያ ሕዝቦች ፍላጎቶች የአገራችን ጥቅሞችና ያሉንን ሰብዓዊና ተፈጥሯዊ እሴቶችን አጣምሮ ሰላምና ልማት፣ ዴሞክራሲ ለማረጋገጥ ከውስጥ ሆነ ከውጭ የሚገኙትን ዕድሎች/ፀጋዎች በሚገባ አጢኖ፣ የሕዝቦችን ሰላም፣ ልማት፣ ዴሞክራሲ ለማደፍረስ ከውስጥ ሆነ ከውጭ የሚገኘውን ሥጋቶች አንጥሮና ቀምሮ የአገራችን፣ የአካባቢያችንና ዓለም አቀፋዊ አካባቢውን በጥናት አረጋግጦ እንዴት ሥጋቶችን መቀነስ እንደሚችልና መከላከል የሚያስችል ስትራቴጂዎችን ያቀፈ በመሆኑ፣ ከሕገ መንግሥቱ ቀጥሎ ለሁሉም የአገራችን እንቅስቃሴዎች አቅጣጫ የሚያስቀምጥ በመሆኑ ነው የውጭ ጉዳይና ብሔራዊ ደኅንነት ፖሊሲ የፖሊሲዎች ሁሉ ቁንጮ የሚያስብለው፡፡ ለፖለቲካዊ፣ ለኢኮኖሚያዊና ለማኅበራዊ እንቅስቃሴዎችም አቅጣጫ የሚያስቀምጥ ፖሊሲ ነው፡፡ በዚህም ምክንያት የብሔራዊ ደኅንነት ጉዳይ በጥቂት ጄኔራሎች፣ የደኅንነት ባለሙያዎች (Experts) እና በሥልጣን ላይ ባሉ ፖለቲከኞች ብቻ ሳይሆን የመላው ኅብረተሰብና የኅብረተሰብ የተለያዩ አመለካከት የሚያንፀባርቁና የሚገልጹ ፓርቲዎች፣ ሲቪልና ፕሮፌሽናል ማኅበራት ጉዳይ የሚሆነው፡፡ በብሔራዊ የደኅንነት ፖሊሲ መግባባት ማለት የአገራችንን ዕድሎችና ሥጋቶች መሠረት አድርጎ ፖለቲካዊ፣ ኢኮኖሚያዊ፣ የወታደራዊና የደኅንነት ክፍል እንዴት መመራትና መደራጀት እንዳለበት በአጠቃላይ መስማማት ማለት ነው፡፡ ፖለቲካዊ የኛው የሁላችን፣ ኢኮኖሚያዊ የኛው የሁላችን፣ ወታደራዊና ደኅንነት ክፍሎች የኛው የሁላችን ናቸው ብለን በአጠቃላይ ተስማምተናል ማለት ነው፡፡ የሚያለያዩን ጉዳዮች መኖራቸው አይቀርም፡፡ የሚታዩት ግን በዚህ ማዕቀፍና የተመቻቸ ሁኔታ ስላለ በሰላምና በሰላም ብቻ ለመታገል የምንችልበት የጋራ አስተሳሰብ አለ ማለት ነው፡፡ ከፅንፈኞች በስተቀር፡፡

የ1994 ዓ.ም. ፖሊሲ የአመለካከት አቅጣጫ ለውጥ

የኢትዮጵያ ውጭ ጉዳይና ብሔራዊ ደኅንነት ፖሊሲ አገር በቀልና ከደኅንነት አኳያ ያሉት በቂ ዕድሎች/ፀጋዎችና ሥጋቶች ዋናዎቹ ውስጣዊ መሆናቸውንና ድህነትና ኢዴሞክራሲያዊነት የአገሪቱ ህልውና ከሚፈታተኑን ሥጋቶች ዋናዎቹ መሆናቸውን በማያሻማ መንገድ ያስቀምጣል፡፡ የአገርና የሕዝብ ፍላጎትን አስተሳስሮ የአገር የመበታተን አደጋ የሚያጋጥመው በዋናነት በውስጣችን ባሉት ችግሮች መሆናቸውን ይገልጻል፡፡ ደኅንነት ጥቂቶች ባለሥልጣናት/ጄኔራሎች የደኅንነት ባለሙያዎች ብቻ አለመሆኑናቸውን የመላው ሕዝቦች አጀንዳ ሆኖ እንደ ፖሊሲ ያላስፈላጊ ሚስጥርነት ድባብ ያገለለ (በሚስጥር የሚጠበቁ እንዳሉ ሁሉ) መለያው ነው፡፡ የደኅንነት የድብብቆሽ ሥራን ድባቅ የመታ ለውጥ ነው ያሳየው።

የደኅንነት ጽንሰና ንድፈ ሐሳባዊ ማዕቀፎችን በዓለም ዕውቅ ከሆኑ አስተምህሮዎችን (Schools of Thoughts) ቀደም ብሎ በዘውዳዊ ሥርዓትና በወታደራዊ አገዛዝ ሥርዓት ከነበሩት ፖሊሲዎች አንፃር ሲታይ፣ መሠረታዊ የአቅጣጫ ለውጥን (Paradigm Shift) የሚያመላክት ነው፡፡ የኢትዮጵያ ሕዝቦች ፍላጎትና ተስፋ ከፈጣን የኢኮኖሚያዊ ዕድገት ተጠቃሚ መሆን ማለትም ከደኅንነት፣ ከኋላቀርነት፣ ከመሃይምነትና ከበሽታ የፀዳ ሕይወት መኖር ነው፡፡ ዴሞክራሲያዊ ሥርዓት ያላትን ኢትዮጵያ በመፍጠር የቡድንና የግለሰቦችን መብት ማስከበር፣ መልካም አስተዳደርን ማረጋገጥና ለኑሮና ለሥራ ምቹ ሁኔታን መፍጠር ነው ብሎ ያስቀምጠዋል፡፡ የብሔራዊ ጥቅም (National Interest) በማያሻማና በተሟላ መንገድ እንዲህ ያቀርበዋል፡፡ “ብሔራዊ ጥቅም ማለት የሁሉም ሕዝብ ጥቅም ማለት ነው፡፡ ከዚህ ያነሰም የበለጠም ማለት አይደለም” (16) ትንተናው ልዑላዊነትና የድንበር አንድነት (Sovereignty and Territorial Integrity) ከሕዝቦች ፍላጎትና ጥቅም ጋር ብቻ አቀናብሮ ያየዋል፡፡ ከእነዚህ ጽንሰ ሐሳብ ውጫዊ አመለካከት ቋንቋዎች (External-looking Orientations) ይለያል፡፡ ፖሊሲው እየደጋገመ እንደሚያሰምረው ፈጣን የኢኮኖሚ ልማትን፣ ዴሞክራሲና ሰላምን ማምጣት በከፍተኛ ድህነትና ኋላቀርነት ለምትገኝ አገር መሠረታዊ የህልውና ጉዳይ ነው፡፡

በአጠቃላይ የፖሊሲው ስትራቴጂዎች ከላይ የተጠቀሱትን ወሳኝ የደኅንነት አካባቢ መፍጠር ላይ ያተኮረ ሲሆን፣ ብሔራዊ ኩራትን (ነፃነታችን ጠብቀን መኖራችንን) እንደ አንድ እሴት፣ ድህነታችን (Poverty) እንደ አሳፋሪ ታሪክ አስቀምጦ፣ የተለዋዋጩ ምሥራቅ አፍሪካ ቀንድ እንደ መልካም ዕድልና ሥጋት፣ ሉላዊነት (Globalization) ለልማትና ለዴሞክራሲ ግንባታ ያላቸውን ተፅዕኖ እንደ መልካም ዕድልና የሥጋት ምንጭ በዝርዝር አስቀምጧል፡፡ መካከለኛው ምሥራቅን በተመለከተ ፖሊሲው እንዲህ ይላል፡፡ “መካከለኛው ምሥራቅ በእኛ ሰላምና ደኅንነት ላይ ከፍተኛ ተፅዕኖ ያደርጋል፡፡ በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ በእኛ ኢኮኖሚ ላይ በእጅጉ ተፅዕኖ ያደርጋል፣ ለዚህ ነው የመካከለኛው ምሥራቅ አካባቢ በእኛ በኩል ከፍተኛ ትኩረት ሊሰጠው ይገባል፡፡” (ኢውጉብደፓ፡ 46)

የመከላከያ መዋቅርን (Military Establishment) በተመለከተ ስትራቴጂዎችን ሁሉን አቀፍና የተቀናጀ (Comprehensive and Coherent) ሆኖ የአገሪቱን የልማት እንቅስቃሴ መሠረት አድርጎ የሚገነባና በጥልቅ የአደጋ ትንተና ላይ የተመሠረተ አቅም ግንባታ ላይ ሲሆን፣ ብቃት ያለውና ዘመኑ የደረሰበት የመረጃ መረብ ዕድገትን በማቋቋምና የሰው ልማት ላይ በማተኮር የሚታነፅ መሆን አለበት ይላል፡፡ ይህ ማለት በሁለት ተመሳሳይ የቴክኖሎጂ አቅም ያላቸው ኃይሎች መካከል ጦርነት ቢነሳ ወሳኝ ልዩነት የሚፈጥረው ሰው ነው፡፡ (ኢውጉብደፓ፡ 43) በሚል ነው፡፡ የአፍሪካን ትልቁ ሠራዊት ከመገንባት የደርግ እብደትና ድንፋታ ተወጥቶ ከአገሪቱ አጠቃላይ ፖለቲካዊና ኢኮኖሚያዊ ሁኔታ ተዛምዶ በልክ (Right Size) ሠራዊት ለመገንባት የሚቀነቅነው ሐሳብም ሌላው የአቅጣጫ ለውጥ ነው፡፡ ፖሊሲው የፋይናንስ ሀብትን በጥንቃቄ መጠቀምን በኢኮኖሚያዊና በመከላከያ ወጪ መካከል ቁርኝትን፣ የሠራዊቱና የውጭ ጉዳይ ዲፕሎማቶች አቅም ግንባታ ከኢኮኖሚ ልማት አንፃርና ከአደጋዎች ጋር ያለውን ትስስር በሚገባ ያስቀምጠ ነው ማለት ይቻላል፡፡ በጠመንጃ ወይም ቅቤ (Gun or Butter) ያለውን ግጭት ለመፍታት የታሰበለት አማራጭ ያስቀመጠ ይመስላል፡፡

ፖሊሲው ስለጠንካራ የማስፈጸም አቅም ግንባታ በሚመለከት “በትክክል የተቀረፀ የውጭ የአገር ውስጥ ፖሊሲዎች ዓላማዎች፣ ግቦች ፕሮግራሞች ስትራቴጂዎች በአግባቡ ተግባር ላይ ካልዋሉ የትም ሊያደርሱ አይችሉም፣ ለዚህም ነው ውጤታማ የማስፈጸም ብቃት እንደ መሠረታዊ ስትራቴጂ የሚታየው፤” (ኢውጉብዴፓ፡ 49):: ይህ አንድ ቁልፍ ነገር ነው። ፖሊሲው ከዘውዳዊውናና ከወታደራዊው አገዛዝ በተለየ ከበባ አስተሳሰብ (Siege Mentality) ወጥቶ “ታሪካዊ ጠላቶቻችን” የሁሉም ችግሮቻችን ምንጭ እንደሆነ በቀጣይነት ከማላዘን አልፎና በተቻለ መጠን የሥጋት ምንጮችን በመቀነስና ትብብርን የማስፋት አቅጣጫ ተከትለዋል፡፡ “የትኞቹ ጥቅሞቻችን አስፈላጊ እንደሆኑና የትኞቹ ኃይሎች ፍላጎታቸውን ለማስጠበቅ እንደሚፈልጉ በሚጠቅም አቅምና ኃይል ማወቅ ተገቢ ነው፡፡ ከግንዛቤ በመነጨ አደጋዎችን መጋፈጥና በትብብርና ገንቢ በሆነ መንገድ የሥጋት ምንጮችን ማስወገድ አስፈላጊ ነው፤” ይላል የፖሊሲ ሰነዱ በገጽ 33፡፡ በአጠቃላይ ፖሊሲዎቻችን ጥልቅ በሆነ ጥናትና ምርምር መቅረፅ እንዳለባቸው እያስቀመጠ እየተመላለሰ አጽንኦት የሚሰጠው ግን፣ “ለእኛ ዋነኛው የደኅንነት ሥጋት ምንጭ ውስጣዊ ነው፡፡ የድህነት መስፋፋት የአገሪቱ ህልውና አደጋ ሊሆን ይችላል፡፡ የመልካም አስተዳደር ዕጦት የዴሞክራሲ አለመኖር ወደ ደም መፋሰስና ጥፋት ሊከተን ይችላል፤” (91)፡፡ ሆኖም ፖሊሲው አጠቃላይ የአቅጣጫ ለውጥ የሚያመለክት ቢሆንም ቀጣይነት (Consistency) እና ሙሉዕነት (Comprehensiveness) ይጎድለዋል፡፡

ሕገ መንግሥታዊ ሥርዓትና ኅብረ ብሔራዊነት እንደ መልካም ዕድል በሚገባ አያስቀምጥም፡፡ የኢፌዴሪ ሕገ መንግሥት እጅጉን መሠረታዊና ፋውንዴሽናል (Very Basic and Foundational) የግጭቶች መሠረታዊ የአፈታት አቅጣጫዎች በመተንተን ውስጣዊ ደኅንነት የሚረጋገጥበት ሁኔታን አመቻችተዋል፡፡ በተሟላ ሁኔታ መብቶችን በማወቅ ሕገ መንግሥቱ አንድነት ማራኪ ያደረገ ብቻ ሳይሆን፣ አንድ የፖለቲካና ኢኮኖሚያዊ ማኅበረሰብን የመፍጠር ሒደትም አመቻችቷል፡፡ በዚህ ሁኔታ ማኅበራዊ ቡድኖች (Societal Groups) ተጨባጭ የሆነ ፍላጎታቸውን ለማጠናከርና ተጨባጭ ያልሆኑትን ሊሟሉ የማይችሉ ፍላጎቶች መሆኑን ለመገንዘብ የሚያስችል ሒደት አቀናጅቷል፡፡

ፖሊሲው ለደኅንነት አካባቢ (Security Environment) ሕገ መንግሥታዊ ዓውደ ጽሑፍ (Context) ከማስቀመጥ አኳያ የሰጠው ትኩረት አነስተኛ ነው፡፡ ብዝኃነት በአጠቃላይ የኅብረ ብሔራዊነት እሴት በተለየ፣ በዋጋ የማይተመን ሀብት መሆኑንና ለአገር ግንባታ ሒደትና ሁሉን አቀፍ ልማትን ለማፋጠን ያሉትን አዎንታዊ የልማት፣ የዴሞክራሲና የሰላም ሐሳቦች፣ መልካም ዝንባሌዎች የጋራ ልምዶች የግጭት መቆጣጠርና የአስተዳደር ዘዴዎች እንደ ዋነኛ አቅም አድርጎ አያስቀምጥም፡፡ ከዓለም አቀፍ የሚገኘውን የቴክኖሎጂና የቁስ ድጋፍ በከፍተኛ ድጋፍ ደረጃ ሲያደንቅና አስፈላጊነቱን ሲያስረግጥ፣ ብዝኃነትንና ኅብረ ብሔራዊነትን የመሳሰሉ ፀጋዎችን በመርሳት “የኢትዮጵያ ሕዝቦች” የሚለውን ጽንሰ ሐሳብ ወደ ጎን በመተው፣ “የኢትዮጵያ ሕዝብ” የሚለውን ሐሳብ ሲያራምድ ከላይ የተገለጸውን የአቅጣጫ ለውጥ ስንኩል ያደርገዋል፡፡ ይህ የቃላት ጨዋታ ሳይሆን የራሱ ጥልቅ ፖለቲካዊ ትርጉም ያለው ነገር ነው። የ1994 ዓ.ም. ፖሊሲ መሠረታዊ የሆነ ከውስጥ የሚነሱ ፀረ ዴሞክራሲ ሥጋቶችን ችላ ያለ ነው፡፡ የአገራችን ደኅንነት ዋናው ውስጣዊ ነው ብሎ ለሚነሳ አስተሳሰብ የዴሞክራሲ ግንባታ በድህነት ማስወገጃ ትግል ሒደትን ሊያኮላሹ የሚችሉትን በውስጥ ተቋማት፣ ኃይሎችና ዝንባሌዎች ምንም ነገር ሳይል ማለፍ የሚያስገርም ነው፡፡ ዴሞክራሲን ለመገንባት በሚደረገው እንቅስቃሴ የውስጥ ተቋማት፣ ኃይሎችና ዝንባሌዎች በአዎንታዊ ይሁን በአሉታ ውስጥ መሆንን እንደታወቀ ያለመጥቀሱ አሁንም ያስተዛዝባል፡፡ በመንግሥት ይሁን በኅብረተሰቡ ሁልጊዜ በከፍተኛ ውጥረት (Tension) የሚኖሩት የፍፁም አንድነትና የመበተን ኃይሎች (Centripetal and Centrifugal Forces) መሳሳብ ቀጣይነት ያለው የደኅንነት ሥጋት መሆናቸውን የተገነዘበ አይመስልም፡፡

የፌዴራሊዝም ሥርዓት መሠረታዊ የደኅንነታችን ዋስትናና መሠረት ቢሆንም፣ እንደ ማናቸውም ሥርዓት የራሱ ተግዳሮቶች ያሉት አደረጃጀት ነው፡፡ ማይክል በርጊስ የተባለ ምሁር የፌዴራል መዋቅርን አስቸጋሪነት በጽሑፍ “In Seymour and Gugnoned” (2012፡24) እንዲህ ሲል ያብራራል፡፡ “የፌዴራል አገር ግንባታ በተፃራሪዎች ችግሮችና አደጋዎች የተሞላ በመሆኑ ከመጀመርያው በጭንቀትና በውጥረት የተሞላ ሊሆን ይችላል፡፡ “በመቀጠልም ትራዱን (1968፡12) በመጥቀስ “እንደ የራስ ዕድልን በራስ የመወሰን ሐሳብ ፌዴራሊዝም እንዲኖር ቢያስገድድም እዚያ ሳለ የፌዴራል ሥርዓቱን ያልተረጋጋ ያደርጋል፤” ይላል፡፡ ሁሉም የኢትዮጵያ ብሔርና ብሔረሰቦች ከሰላም፣ ከልማትና ከዴሞክራሲ መሠረታዊ ጥቅሞቻቸው የሚረጋገጥ ቢሆንም፣ ተጨባጭ ሁኔታው ግን የተለያየ ትርጉምና አመለካከት (Perceptions) እንዲኖር ሊያደርግ ይችላል፡፡ ከፈጣን የኢኮኖሚ ልማት የሚያገኙት ድርሻ በተግባርም ይሁን በአስተሳሰብ የተለያዩ ባህሎችና የሕዝብ ብዛት ላላቸው አካሎች የተለያዩ ትርጉም ያለው ነው ወይም ሊኖረው ይችላል፡፡ አንድ ወይም ከዚያ በላይ ብሔሮች ወይም ብሔረሰቦች በሕገ መንግሥታዊ ዲዛይን፣ በምርጫ ሥርዓቱና በመንግሥት ተቋማት አወቃቀር፣ በተለይም በሥራ አስፈጻሚና በደኅንነት ኃይሎች ብሔራዊ ተዋጽኦ (National Composition of the Executive, Military and Security Forces) ላይ ቅሬታ ሊኖራቸው ይችላል፡፡ የታላላቅ ብሔሮች ልሂቃን (Elites) ባለው የፖለቲካ ሥርዓት ያልተሟሉ ፍላጎቶች ሊኖራቸው ሲችል፣ ትንንሽ ብሔሮች መሬታቸውን፣ ሀብታቸውንና ማንነታቸውን የማጣት ሥጋት ሊያድርባቸው ይችላል፡፡

እነዚህ ክስተቶች ቀጣይነት ባለው ሰፊ ጥናትና ምርምር መሠረት አድርጎ በሕዝቦች መካከል ቀጣይነት ያለው ሰፊ ዴሞክራሲያዊ ውይይት በማድረግ መስተካከል ያሉበትን በወቅቱ መሟላት፣ የማይቻለውን በማስረዳት የሕዝቦች አንድነት ብሎም የአገሪቱ ደኅንነት ማረጋገጥ ይጠይቃል፡፡ ትምክህትና ጠባብነት ከሚባሉ አጫፋሪ ሐሳቦች በየጊዜው መውደቅ ያባብሰው እንደሆነ እንጂ የሚፈይደው የለም፡፡ አሁንም መፍትሔው ዴሞክራሲያዊ አስተዳደር በማጠንከርና የሕዝቦችን ሁለንተናዊ መብቶች በማስከበር ሁለንተናዊ ጥቅሞቻቸውን ማረጋገጥ ነው፡፡ በ1994 ዓ.ም. ፖሊሲ እነዚህ ተግዳሮቶችን በዝምታ ለምን እንዳለፍናቸው ለመረዳት ያስቸግራል፡፡

ከደኅንነት አንፃር ወደብ የለሽዋ ኢትዮጵያ ሊያጋጥሟት የሚችሉ የደኅንነት ተፅዕኖዎችን የ1994 ዓ.ም. ፖሊሲ በዝምታ ነው ያለፈው፡፡ ነገር ግን ዘመናዊ የኢኮኖሚ ዕድገት ፈጣን፣ አስተማማኝ፣ ብቃት ያለውና ወጪ ቆጣቢ ዓለም አቀፍ ግብይትን ይጠይቃል፡፡ የባህር በር ዕጦት የኢኮኖሚ ብሎም የደኅንነት ማነቆ ሊሆን ይችላል፡፡ ግጭት በማይጠፋበትና ራሳቸውን ለመቻል በትግል ላይ ያሉ መንግሥታት ባሉበት የአፍሪካ ቀንድንና ቀይ ባህርን ለመቆጣጠር ላይና ታች የሚሉት የመካከለኛው ምሥራቅ አገሮች ቀጣይ እንቅስቃሴ ባለበት ሁኔታ፣ የባህር በር ዕጦት የሚፈጥረውን ሥጋት ቸል ማለት አይገባም፡፡

አጥንትና ሥጋ እንጂ ደም የሌለው ፖሊሲ

ፖሊሲው አገር በቀል የመሆኑን ያህል አዲስ የአቅጣጫ ለውጥ በማምጣት በደኅንነት ዙሪያ መሠረታዊ የአመለካከት አረጋግጧል፡፡ ሆኖም የአቅጣጫ ለውጡ ቀጣይነት ባለው መልኩ የተተነተነ ባለመሆኑ ከላይ የተገለጹትን መሠረታዊ ድክመቶችም ያዘለ ነው፡፡ ፖሊሲው በሰፊ ጥናትና ምርምር እንዲታጀብ በቂ አቅም በመፍጠር አስፈላጊነትና አገራዊ መግባባት እንዲኖር ቢያውጅም ይህን ለማስፈጸም የሚችለው የተሟላ የደኅንነት አስተዳደር (Security Governance) በሚመለከት ዝምታን መርጧል፡፡ አንድ ፖሊሲ የተሟላ ቢሆንም ከተለዋዋጭ ሁኔታዎች ጋር በጥበብ አዛምዶ ለመተግበርና ለማበልፀግ፣ ጉድለቶች ካሉትም ለማረም የግድ ጠንካራ አስተዳደር ያስፈልገዋል፡፡ ቀጣይነት ያለውና የተሟላ ከአገር ውስጥም ሆነ ከውጭ የሚከሰቱትን ዕድሎችና ሥጋቶች ቀጣይነትና ሰፊ በሆነ ጥናትና ምርምር ለማጎልበት የተደራጀ የደኅንነት አስተዳደር ያስፈልጋል፡፡

ለዚህ ጽሑፍ ሲባል አጥንትና ሥጋ የምንለው የደኅንነት አካባቢ (Security Environment) እና Hardware ጨምሮ አጠቃላይ የደኅንነት ቅርፅ (Security Posture) ሲሆን፣ “ደም” ደግሞ የፖሊሲው ስስ ‹Software› ነው፡፡ የደኅንነት ቅርፅ ያለ “ስስ” ደም የሌለው አጥንትና ሥጋ ይሆናልና፡፡ እንደ ታዋቂዎቹ የደኅንነት ምሁራን አዘርና ሙን (Azar and Moon 1988) ገለጻ፣ “የደኅንነት አካባቢ ሥጋቶችና ዕድሎችን ከቁሳዊ አቅሞች (ወታደራዊ ኢኮኖሚያዊ ኃይል) እና ተጨባጭ የፖሊሲ መሠረተ ልማት፣ ወታደራዊ ዶክትሪን የኃይል አወቃቀር (Force Structure)፣ መረጃ (Intelligence)፣ የመሣሪያ አመራረጥ፣ ወዘተ. የሚያካትተው የደኅንነት ቅርፅ (Security Posture) “ደም” (Software) ከመጨረሻው የፖሊሲ ውጤቶችና አጠቃላይ የፖሊሲ አፈጻጸም የሚያስተሳስር ነው፤” ይላል። በሌላ አገላለጽ የፖሊሲው ዶክመንት ወደ ተግባር/መሬት ለማውረድ የሚያስችል “ለአጥንቱና ሥጋ” ሕይወት የሚዘራ ደም ነው ሶፍትዌር የሚባለው፡፡

የደኅንነት አስተዳደሩ ፖሊሲው የተሟላና ዘላቂ ቅቡልነት (Legitimacy) እንዲያረጋግጥ፣ የሁሉም ፖለቲካዊና ኢኮኖሚያዊ ኃይሎችና የደኅንነት ክፍሎች ቅንጅት/ውህደት (Integration) እንዲኖር የሚያረጋግጥና የፖሊሲው አቅም በቀጣይነት ለመገንባት የሚያስችል ነው፡፡ ፖሊሲው በትክክል ያነጠረው የአገሪቱ ህልውና ዋናው ሥጋቶች ድህነትና የዴሞክራሲ እጥረት መሆኑን አስቀምጧል፡፡ በሌላ አገላለጽ ፈጣን ልማትና የዴሞክራሲ ግንባታ ባረጋገጥን ቁጥር የአገራችን ህልውና የሚያስተማምን መሠረት እየተጣለ ይሄዳል ማለት ነው፡፡

ቅቡልነት ለማረጋገጥ “የመጀመርያ ቅቡልነት” (Prema-facie Legitimacy) ማንፀባረቅን ይጠይቃል፡፡ የመንግሥት ባለሥልጣናት ብሔራዊ ተዋጽኦ፣ የአመራሮቹ ብቃት፣ የሕዝብ ባህል/ወግ የማክበርና አመርቂ ሕገ መንግሥትን ይጠይቃል፡፡ ቅቡልነቱ ተጠናክሮ እንዲቀጥል ሕገ መንግሥቱን የመተግበር ህያው ፖለቲካ ለመምራት የሚወጡት ፖሊሲዎችና ሕጎች ጥራትና የሕግ የበላይነትን የማረጋገጥ፣ ሥርዓቱ እኛን ይወክላል፣ ፍላጎታችን ቀስ በቀስ እያሟላ ይሄዳል፣ በአገራችን ጉዳይ እኩል እየተሳተፍን፣ ወዘተ. የሚል አመለካከት (Perception) ካለ “አጥንቱና ሥጋ” ነፍስ ለመዝራት ህያው ሆኖ እንዲተገብር የመጀመርያው ፈተና አልፏል ማለት ነው፡፡ ቅቡልነት የሚባል ደም፡፡

በእውነትም ይሁን በተሳሳተ መንገድ “የአንድ ብሔር የበላይነት አለ”፣ “የሚገባን ሥልጣን እያገኘን አይደለም”፣ “በበጀት አድልኦ አለ”፣ “ፍትሕ የለም” የሚባል ሰፊ አስተሳሰብ ካለ ሕይወት የሚዘራ ደም መሆኑ ቀርቶ “አጥንትንና ሥጋውን” የሚፈጅ እሳት ይሆናል፡፡ ሕግ ካልተስተካከለ አገሪቱ ባልፈነዳ እሳተ ጎመራ ላይ እንደተቀመጠች ሊቆጠር ይችላል፡፡ ስለዚህ አቅም ያለው የደኅንነት አስተዳደር ካለ ቀጣይ በሆነ ጥናት እያካሄደ ቅቡልነት የሚያሰጡ እውነተኛ ምክንያቶችን ያለማወላወል በማስተካከል፣ በተሳሳተ አመለካከት (Perception) በግልጽ ከሕዝቦች ወኪሎች ጋር እየተወያዩ ረመጡን በጊዜው በማጥፋት ቅቡልነት እንዲጠናከር ያደርጋል፡፡ በሌላ በኩል ውህደት (Integration) የሚባለው “ደምም” በብዛትና በጥራት መገኘት ይኖርበታል፡፡ በአገራችን ሁኔታ ዴሞክራሲ ያለ ፈጣን ልማት፣ ልማት ያለ ዴሞክራሲያዊ ምኅዳር መረጋገጥ አይችሉም፡፡ ልማቱን እናፋጥነው ዴሞክራሲው ቢቆይም ቀስ ብሎ ይደርሳል ማለት የዋህነት ነው፣ ወይም ደግሞ አውቆ አጥፊነት ነው፡፡ የፈጣን ልማት ጉዞና ዴሞክራሲያዊ ግንባታ መዋሀድ ይኖርበታል፡፡ ፖለቲካው ከኢኮኖሚ፣ የውጭ ሥጋት ከውስጥ፣ ሲቪል አስተዳደሩ ከወታደሩ፣ ፌዴራል መንግሥቱ ከክልል ካልተዋሀደና መነጣጠል ከመጣ፣ የተለያዩ ማኅበራዊ ኃይሎችን ወደ አንድ ፖለቲካዊ አቅጣጫ ለመምጣት ካልተቻለ የአደጋ ምልክት ነው፡፡ የፖለቲካው መበታተን በአገር አደጋ እንዲያንዣብብ ያደርጋል፡፡ የውህደት ደሙ ካልደረቀ ወይም መሳሳት ካሳየ፣ ወይም ከቆሸሸ አጥንቱ ይጎብጣል ሥጋው ይበሰብሳል፡፡

የፖለቲካዊ ሥርዓቱ ቅቡልነትና ውህደት እየተረጋገጠ ሲሄድ (ሕገ መንግሥቱን መሠረት ያደረገ) የዴሞክራሲ ትውልድን ዕድገት ያፋጥናል፡፡ አንዳንድ የኦሮሞ ምሁራን እንደሚሉት የ“ቁቤ ትውልድ” (Qubee Generation) የኦሮሞ ሕዝብ ትግልን ውጤት መሠረት አድርጎ አዲስ ታሪክ በመጻፍ፣ ከሌሎች ሕዝቦች ጋር በመሆን ዴሞክራቲክ ሥርዓትን ለመገንባት ወይም በትግራይ እንደሚባለው “ሳልሳይ ወያኔ” ትውልድ ማለት የሁለተኛው ወያኔ ድል መሠረት አድርጎ አመራሩን በመንጠቅ፣ ፖለቲካዊ መንሸራተቱን ከሌሎች ወጣቶች ሆነው ለመፍታት የሚሞክር በሌሎች ሕዝቦችም ተመሳሳይ ምሳሌዎች ሊጠቀሱ ይችላል፡፡ ተቀባይነትና ውህደት ለማረጋገጥና የግድ ፖሊሲውን የማስፈጸም አቅም (Policy Capacity) ይጠይቃል፡፡ አቅም ለመገንባት የጠራ አቅጣጫ ያስፈልጋል፡፡ ተቀባይነትና ውህደት እያረጋገጠ የሚገነባ አቅም፡፡ የዴሞክራሲያዊ ትውልዱ፣ የቴክኖሎጂ ትውልድ፣ የአፍላ ጉልበት ትውልድ መሠረት አድርጎ መገንባት ይጠይቃል፡፡

ከፌዴራል ጀምሮ እስከ ቀበሌ ፖለቲካዊ ሳይንቲስቶች፣ ኢኮኖሚስቶች፣ የፀጥታ ባለሙያዎች. . . ወዘተ. ማእከል ያደረገ የአገራችን የውስጥ ዕድሎችንና ሥጋቶች ከአፍሪቃ ቀንድ፣ ከመካከለኛው ምሥራቅና ከግሎባላይዜሽን ጋር አስተሳስሮ ፖሊሲው ያስቀመጠውን አቅጣጫ በተሟላ መንገድ የሚረዳና የሚያጎለብት፣ አጥንቱና ሥጋው ከበቂ የደም ጥራት ጋር አዋህዶ የደኅንነት አቅሞችን በከፍተኛ ደረጃ ተጠቅሞ ሥጋቶችን በቀጣይነት በመቀነስ፣ በፈጣን ዕድገት ዴሞክራሲያዊ ምኅዳሩ እየሰፋ የተረጋጋች አገራችንን የሚገነባ አቅም መፍጠር ያስፈልጋል፡፡ የተሟላ የደኅንነት ቅርፅ (Security Posture) እንዲኖር ተቀባይነት፣ ውህደትና የፖሊሲ አቅም እያዳበረ እንዲሄድ የሚያስችል አደረጃጀት ያስፈልገዋል፡፡ በተለምዶ የብሔራዊ ደኅንነት ካውንስል (National Security Council) እየተባለ የሚጠራውና በሥሩ በጣም ጠንካራና የተሟላ የደኅንነት ሴክሬተሪያት (Secreteriat) እንዲኖር የግድ ነው፡፡

የ1994 ዓ.ም. ፖሊሲ ስለ ካውንስሉና ሴክሪታሪያቱ ዝምታ መርጧል፡፡ የብሔራዊ ደኅንነት ካውንስል ደኅንነትን የሚመለከት ከፍተኛው የሥራ አስፈጻሚው አካል ሲሆን፣ በየጊዜው እየተሰባሰበ ወሳኝና ስትራቴጂካዊ ውሳኔዎችን የሚያሳልፍና ተግባራዊነቱ በሴክሬታሪያቱ በኩል የሚከታተል ነው፡፡ ሴክሪታሪያቱ በቁጥር ሆነ በብቃት ከሁሉም ዘርፍ የተውጣጡ በቂ ባለሙያዎችን ያካተተ ሆኖ በራሱ ዘርፈ ብዙ ጥናት የሚያካሄድ መሆን አለበት፡፡ የመከላከያና የውስጥ ደኅንነት ጥናቶች፣ መረጃዎችና የአገሪቱ ከፍተኛ የትምህርትና የዲፕሎማሲያዊና ፕሮፌሽናል ተቋማትን ተጠቅሞ የውስጥም ሆነ የውጭ ሥጋቶችንና ዕድሎችን መሠረት አድርጎ የተለያዩ ቢጋር/ቢሆኖች (Scenarious) በማደራጀት፣ ለውሳኔ ወደ ካውንስሉ የሚያቀርብና ተግባራዊነቱን የሚከታተል ነው፡፡

የብሔራዊ ደኅንነት ካውንስል ይሁን ሴክሪታሪያት ተቀባይነትን (ውህደትን) አቅሙን በሚያረጋግጥበት መንገድ መዋቀር ይኖርበታል፡፡ ብሔራዊ ተዋጽኦ አገሪቱን የሚያንፀባርቅ፣ በተለምዶ ደኅንነት (ወታደራዊ ደኅንነት) የሚባሉትን ብቻ ሳይሆን ዋናው ሥጋት ድህነትና የዴሞክራሲ እጥረት በመሆኑ የኢኮኖሚያዊ፣ የማኅበራዊና የዴሞክራቲክ ተቋማትን ጭምር በማሳተፍ ውህደት የሚያረጋግጥ፣ በከፍተኛ ደረጃ ሁሉን አቀፍ ባለሙያዎችን (በተለይ ሴክሪታሪያቱ) መሠረት ያደረገ አቅም ፈጣሪ መሆን ይኖርበታል፡፡ ይህ ካውንስልና ሴክሪታሪያት በማናቸውም አደረጃጀት ሊተካ አይችልም፡፡ የመከላከያ ተቋም ዋናው ተልዕኮ አገሪቱን ከውጭ ጥቃት መከላከል ነው፡፡ የውስጥ ደኅንነት ክፍሉ በውስጥ ፀረ ኢትዮጵያና ሽብርተኛነትን ተከታትሎ የሚያድን እንጂ፣ አጠቃላይ ከድህነትና የዴሞክራሲ እጥረት የሚነሱት ሥጋቶችን ለመከታተል የተደራጀ አይደለም፡፡ ስለዚህም ይህ ቀዳዳ ካልተሞላ እስካሁን የከፈልነው ሳይበቃ ከውስጥም ከውጭም ለከፍተኛ ጥፋት ልንዳረግ እንችላለን፡፡

በጠንካራ ሴክሪታሪያት እየታገዘ የሚንቀሳቀስ ካውንስል መኖሩ ፖለቲካዊ ትርጉሙ ከፍተኛ ነው፡፡ የሲቪሎች አመራር (Civilian Administration) ወሳኝነት በመከላከያና የውስጥ ደኅንነት ክፍል የሚያረጋግጥበት መንገድ ጭምር ነው፡፡ የብሔራዊ ደኅንነት ካውንስሉ እንደተቋቋመ ይታወቃል፡፡ መሪነቱን እስከምን ድረስ እያረጋገጠ ነው? የሚለው በጥናት የሚታይ ነው፡፡ በጠቅላይ ሚኒስትሩ የደኅንነት አማካሪ የሚመራ ቡድን በጣም ጥቂት አባላት ቢኖሩትም፣ የሴክሪታሪያት ሚና ለመጫወት ይችል ይሆን እንዴ? እያሉ የደኅንነት ባለሙያዎች ጥያቄዎች እያነሱ እያለ፣ በ2009 ዓ.ም. በተደረገው አዲስ የመንግሥት አደረጃጀት የጠቅላይ ሚኒስትሩ የአማካሪዎች ቡድን ሲፈርስ የደኅንነት አማካሪ ቦታ በተለይ መልሶ ሳይደረግ ቀሩ፡፡ ከድጡ ወደ ማጡ ይሏል ይኼ ነው!

የጠራ የደኅንነት ፖሊሲ ባለመኖሩ፣ እንዲሁም ተቀባይነት፣ ውህደትና የፖሊሲ አቅም የተላበሰ የብሔራዊ ደኅንነት ካውንስልና ሴክሪታሪያት ባለመኖሩ በ1990 ብዙ ምልክቶች እያሉም የኤርትራ መንግሥት ስትራቴጂካዊ ድንገተኝነት አግኝቶ አገራችንን ወረረ፡፡ መጨረሻው በኢትዮጵያ አሸናፊነት (ከዚያ በላይ ድሉ ሊሰፋ ይችል ነበር ወይ? የሚለውን ለጊዜው ትተን በተለይ አሁን ካለው ‹ወይ ሰላም ወይ ጦርነት› ካለመኖር ጋር ተያይዞ) ቢረጋገጥም፣ የከፈልነው መስዕዋትነት በሰው ሕይወትም በንብረትም ከፍተኛ ነበር፡፡ ከዚህ በላይ አገራችን ተያይዛ ከነበረው የልማትና የዴሞክራሲ ግንባታ ለጥቂት ዓመታት ቢሆንም ያደረሰው ኪሳራ ከፍተኛ ነው፡፡ ከኤርትራም ሆነ ከሌሎች አገሮች ጋር የሚኖረን በፖሊሲ ለውጥ በአዋጅ እናጠናዋለን እየተባለ ሳይሆን፣ የካውንስሉ ሴክሪታሪያት ዋናውና በቀጣይነት የሚሠራ ነው መሆን የነበረበት፡፡ የ1994 ዓ.ም. ፖሊሲ ማሻሻል ከተፈለገ ጊዜያዊ ኮሚቴ በማቋቋም ሳይሆን፣ ከምንም ረቂቅ አዘጋጅቶ ለባለድርሻ አካላት ለውይይት ማቅረብ ይገባ ነበር፡፡ ያ ተቋም ወሳኝ ነው፡፡ የ2008 ዓ.ም. ግርግርና ጥፋት፣ እሱ ተከትሎ የወጣው የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ድህነትና የዴሞክራሲ እጥረት አገራችንን ወደ መበታተን ሊያደርሱ የሚችሉ ወሳኝ ሥጋቶች ናቸው የሚለውን በተግባር ያሳየን ሁነት ነው፡፡ ኃይላችንን ሳንበታትን በእነሱ ላይ በመረባረብ የተረጋጋ ሰላም፣ የበለፀገችና ዴሞክራሲያዊት አገር እንገንባ፡፡ ይህን ለማድረግ በብሔራዊ ደኅንነት ፖሊሲና አመራሩ መግባባት ይፈጠር፡፡

በተለይ የዴሞክራሲያዊ ምኅዳር እየጠበበ መሄድ ከሁሉም በላይ የሚያሳስብ ነው፡፡ ምኅዳሩ የመጥበብ ጉዳይ የጥቂት ፓርቲዎች መሳተፍ አለመሳተፍ፣ የጥቂት ሰዎች የመጻፍና ያለመጻፍ ጉዳይ አይደለም፡፡ የሞት የሽረት ጉዳይ ነው፡፡ የዴሞክራሲ ምኅዳሩን እንዴት እናስፋው? ዴሞክራሲያዊ ተቋማት ሕገ መንግሥቱንና ሕገ መንግሥቱን ብቻ ማዕከል አድርገው እንዴት በተግባር ይዋሉ? የሥራ አስፈጻሚውን አምባገነንነት እንዴት እንቆጣጠር? ፓርቲ፣ መንግሥት (Government)፣ አገር (State) በተመለከተ የሚታየውን መዘባረቅ እንዴት እንቀንሰው? በአጠቃላይ ሕገ መንግሥታችን በፖለቲካው የበላይት የሚያገኝበት፣ ብሎም ግልጽነትና ተጠያቂነት የነገሠበት ምኅዳር ለማንገሥ መረባረብ ይኖርብናል፡፡ የመልካም አስተዳደር ችግሮች፣ ኪራይ ሰብሳቢነት፣ ትምክህትና ጠባብነት ከድህነትና ከዴሞክራሲያዊ እጥረት የሚመነጩ በፈጣን ዕድገትና ዴሞክራሲያዊ ግንባታ ብቻ የሚሸነፉ ናቸው፡፡

በተለይ ትምክህትና ጠባብነት የሚባሉ ጉዳዮች ዴሞክራሲን ማዕከል በማድረግ ካልታዩ አደገኞች ናቸው፡፡ የአመራሩ ራሱን ከተጠያቂነት ለማዳን የጎንዮሽ ግጭት (Horizontal Conflict) የማስፋትና የትችት ትኩረትን ወደ ውጭ የማዞር (Externalization) ሥልት ሊሆን ይችላል፡፡ ኅብረተሰቡ ወደ ላይ አንጋጦ በአመራሩ ያለውን ችግር እንደ ዋነኛ አድርጎ እንዳይረባረብ እርስ በርሱ እንዲገማገም ለማድረግ የታሰበ እንዳይሆን፡፡ እስኪ ይግረማችሁ አስተማሪ በሙያው ሳይሆን እርስ በርሱ በትምክህትና በጠባብነት ሲገመገም፣ ድስት ስታቁላላ ወጥ ያረረባት ሠራተኛ የማረሩ ምንጭ በትምክህትና በጠባብነት ምክንያቱ እየተፈለገ ነው፡፡ በኪራይ ሰብሳቢነት ሆነ በመልካም አስተዳደር ችግሮች ወይም በጠባብነትና በትምክህት በላይኛው አመራር ላይ ስለተወሰደ ዕርምጃ የምናውቀው የለም፡፡ የተሰጠን መልስ ማስረጃ የለም ነው፡፡ ፖለቲካዊ ሙስና ባለበት ሁኔታ የገንዘብ/ኢኮኖሚ ሙስና እንዴት ማስረጃ ሊገኝበት ይችላል?

በተለይ ጠባብነትና ትምክህት የሚባሉት የአጫፋሪ ቃላት አባዜ በኦሮሚያ ክልላዊ መንግሥት እየታየ ያለውን የብርሃን ጭላንጭል እንዳይገድለው መጠንቀቅ ይገባናል፡፡ ብቃት ያለው ካቢኔ ለመመሥረት “የኢኮኖሚክ አብዮት” መጀመርና በራሱ ተማምኖ መወሰን (Assertiveness) የጠንካራ ክልላዊ መንግሥት ምልክት እያየን ነው፡፡ የክልሉ ፕሬዚዳንት አቶ ለማ መገርሳ በቅርቡ ባላሀብቶችን ሰብስበው ሲያናግሩ፣ “የምንወስንባቸውና ልንወስንባቸው የማንችልባቸው ሥልጣኖች አሉን፣ የተገደበ ሥልጣን ነው ያለን፣ እኔ በግልባጭ አልወስንም፤” ብለው የፀና ፌዴራሊስት አቋማቸውን ገልጸዋል። ይበል የሚያስብል ነው። ጠንካራ የኦሮሞ ክልላዊ መንግሥት መኖር ለጠንካራ ኢትዮጵያ መሠረት ስለሆነ በጉድለቶቹ ላይ ተንተርሰን ደካማ ጎን እየፈለግን አናራግበው፡፡

ምክር ቤቶቻችን በትምክህትና በጠባብነት ምክንያት አልተሽመደመዱም፣ ፍትሕ የታጣው በትምክህትና በጠባብነት ምክንያት አይደለም፡፡ በ2008 ዓ.ም. የነበረው ተቃውሞ በዋናነት ዴሞክራሲያዊ ጥያቄ ነው (ጠባብነትና ትምክህት ቢያጅበውም)፡፡ ወጣት ፖለቲካል ሳይንቲስቱ ናሁሰናይ በላይ አስገራሚ ሐሳብ አለው፡፡ እንዲህ ይላል፡፡ “በዲሞክራሲ ዕጦትና በኪራይ ሰብሳቢነት አስተሳስብና ተግባር መካከል ያለው መስተጋብር ልክ እንደ ዝንብና ቆሻሻ አድርገህ ማየት ይቻላል፤›› ይላል፡፡ በመቀጠልም፣ ‹‹ቆሻሻ (የዴሞክራሲ እጥረቱ) በሌለበት አካባቢ አንድ ሁለት ዝንቦች (የኪራይ ሰብሳቢነት፣ ትምክህትና ጠባብነት አስተሳሰብና ተግባር) ሊኖሩ ይችላሉ፡፡ ድምፅ ካልሰማህ መኖራቸውን አታውቅም፡፡ ከዝንብ ነፃ የሆነ አካባቢ ያለህ ይመስልሃል፡፡ ከፍተኛ ቆሻሻ በሚከማችበት ግን የዝንብ መዓት አያስቀምጥህም፤›› በማለት የሁለቱን ምክንያታዊ ጥምረት ያብራራል፡፡ በዴሞክራሲያዊ አስተዳደር ረገድ ችግር በሚኖርበት ጊዜ እነዚህ ለግል ጥቅማቸው የሚሯሯጡ ልሂቃን ያለምንም ከልካይ ወይም ሃይ ባይ ወለል ያለ ሜዳ ስለሚያገኙ እንደፈለጉ ይጋልቡበታል ማለት ነው፡፡ በዚህ ጊዜ ሁኔታዎች ሁሉ አደገኛ ይሆናሉ፡፡ መፍትሔውም ዝንቦች (የኪራይ ሰብሳቢነት፣ ትምክህትና ጠባብነት) ከማስወገድ በላይ፣ ቆሻሻውን ማስወገድ ከፍተኛ ትኩረት ሊሰጠው ይገባል ማለት ነው፡፡ ፀረ ዴሞክራቲክ አስተዳደር የሚባል ቆሻሻ፡፡

ማጠቃለያ

አገራችን የገጠማት ችግር ተራ ፖለቲካዊ ቀውስ ሳይሆን፣ እንደ አገር ቆሞ የመቀጠልን ሥጋት የጋረጠ ከፍተኛ የደኅንነት አደጋ መሆኑን ዓይተናል። ለዚህም ሲባል አገራዊ ችግራችን በአገራዊ መግባባት መፍታት ካለብን፣ መወያያትና መነጋገር ያለብን ከሕገ መንግሥቱ በታች የፖሊሲዎች ቁንጮ በሆነው የኢትዮጵያ የውጭ ጉዳይና የብሔራዊ ደኅንነት ፖሊሲ (ኢውጉብደፓ) ዙርያ ነው፡፡ ገዥው ፓርቲም ጥልቅ ተሃድሶ ሲል የፓርቲ ተሃድሶ ነው? ወይስ የመንግሥታዊ መዋቅር ተሃድሶ? የሚባለውን በቅጡ ለይቶ መንቀሳቀስ አለበት። የደኅንነታችን ዋና የሥጋትም የኩራትም ምንጭ ውስጣዊ የዴሞክራሲና የልማት ሁኔታ መሆኑ በመገንዘብ፣ የችግሩን ሥረ መሠረት ትቶ አጫፋሪ በሆኑ ትምክህት፣ ጥበት፣ አክራሪነት በሚባሉ ቅርንጫፎች ላይ ተንጠላጥሎ የሚመጣ ለውጥ ሊኖር እንደማይችል መረዳት አለበት። እያጠናሁት ነው የሚለው የፖሊሲ ክለሳም ሆነ ጥልቅ ተሃድሶ የአገሪቱን መሠረታዊ ችግር የሆነውን የድህንነት ሁኔታ ታሳቢ ያደረገ አካሄድ መከተል አለበት። ይዘቱ ብቻ ሳይሆን ሒደቱም ለአገራዊ መግባባት ወሳኝ ነው፡፡ የብሔራዊ ደኅንነት ፖሊሲ ያሉንን አቅሞች አሟጦ፣ ድህነትና የዴሞክራሲ እጥረት እንደ ዋነኛ የውስጥ ሥጋት አድርጎ፣ አካባቢያዊና ዓለም አቀፋዊ ሁኔታዎችን ግምት ውስጥ በማስገባት እንዴት የአገራችን ሰላም፣ ልማትና ዴሞክራሲ እናረጋገጥ? የሚለው አጥንትና ሥጋ ከደም ጋር አዋህዶ የሚያስተማምን ፖሊሲ መቅረፅ የግድ ነው፡፡ ፖሊሲው በኢሕአዴግና በኢሕአዴግ ዙሪያ ባሉት ሰዎች ብቻ ተረቆና ውይይት ተደርጎበት መፅደቅ የለበትም፡፡ የፖለቲካዊ ፓርቲዎች፣ የሲቪልና የሙያ ማኅበራት፣ የክልል ምክር ቤቶች፣ ወዘተ. ተሳትፎና የተለያዩ አስተያየቶች ተጨምሮበት መሆን ይገባዋል፡፡ ባይሳካም ደቡብ ሱዳንን በተመለከተ ከጄኔራል ፃድቃን ገብረ ትንሳዔ የሰማሁትን ላካፍላችሁ፡፡

የብሔራዊ ደኅንነት ፖሊሲ ለማርቀቅ አንድ ኮሚቴ ተቋቋመ፡፡ ልዩ ልዩ ሥልጠናዎች ተሰጠው፡፡ በመጀመርያ ረቂቅ ተዘጋጀ፡፡ ከፖለቲካዊ ፓርቲዎች ጋር ውይይት ተደረገበት፡፡ ከዚያም ወደ አሥሩ ክልሎች ኮሚቴው ተሰማርቶ፣ የየክልል ሕገ አውጭንና ሕግ አስፈጻሚውና ሲቪል ማኅበረሰቡ የመጀመርያው ረቂቅ ቀርቦለት ለየብቻ ሰፋፊ ውይይት ተደረገበት፡፡ ብዙ ግብዓት ተገኘበት፡፡ ኮሚቴውም ግብረ መልሶችን እንደ ግብዓት በሚገባ አሰባሰበ እንደገና መሥራት ጀመረ፡፡ ይዘቱም ዳበረ፡፡ በመሀል ግርግሩ ተፈጠረ፡፡ ከሁሉም በላይ ግን የኅብረተሰብ ወኪሎች በስፋት መሳተፋቸው የፈጠረው የእኔነት ስሜት በብሰባው ይታይ ነበር፡፡ ውጤቱን ለማየት አልታደሉም፡፡

ኢውጉብደፓ ከውጭ ወደ ውስጥ ይመለከት የነበረው የደኅንነት አስተሳሰብ በግልጽ አሳይቶታል፡፡ አልቀጠለበትም እንጂ፡፡ አሁንም ስላልረፈደ አሳታፊ በሆነ መንገድ ሁሉም ኃይሎች የሚሳተፉበትና የእኔነት ስሜት በሚፈጥር መንገድ ዴሞክራሲና ፈጣን ልማት የዋስትናችን መሠረቶች መሆናቸው በተግባር መግባባት ግድ የሆነበት ሰዓት ላይ መድረሳችን ታውቆ፣ ዕርምጃችን በዚህ ቅኝት ቢሆን መልካም ነው እያልኩ ጽሑፌን በዚህ ልቋጨው።

posted tigi flate

 

አገር የሚያፈርስ ማን ነው? – የጉድ ሐገር

(ከአቶ ግርማ ሰይፉ ገፅ የተገኘ አሳዛኝ መረጃ)

ዛሬ ጠዋት ከቤቴ ወጥቼ ልጆች ትምህርት ቤት ካደረሰኩ በኋላ የተገኘሁት ቦሌ ክፍለ ከተማ ዐቃቢ ህግ ቢሮ ነበር፡፡ አብሮኝ የሸዋስ አሰፋ ነበር፡፡ ያጎደልኩት ካለ ይጨምርበታል፡፡ የተጋነነ የለውም፡፡ የሄድንበት ምክንያት ወደጆቻችን ኤሊያስ ገብሩ እና ዳንኤል ሸበሺ ለረጅም ጊዜ በእስር በመቆየታቸው ፋይላቸው በምን ደረጃ ላይ እንደሚገኝ ጉዳያቸውን እየተመለከተው ይገኛል ከሚባለው ዐቃቢ ህግ ሃላፊ ጋር ለመነጋገር ነበር፡፡ ሃላፊው አቶ ዘለቀ ይባላል፡፡ ጠዋት ከቢሮ ብንገኝም አቶ ዘለቀ ለአራት አስር ጉዳይ ሲል ወደ ቢሮ ገቡ፡፡ ማርፈዳቸው ቢገባቸው ብዬ ይቅርታ ገና ከመግባቶ የመጣነው ውጭ ትንሽ ሽለቆየን ነው በማለት ሰላምታ ተለዋወጥን፡፡ ማርፈዳቸው ምንም ግድ አልሰጣቸውም፡፡ ያለምንም ቢሮክራሲ ቢሮ ገብተን ማናገር ጀመርን፡፡ ምንም ቢሮክራሲ የማያውቁት አቶ ዘለቀ ላቀረብንላቸው ጥያቄዎችም አንድም የሲቪል ሰርቪል ደንብና ህግ፣ የአገልጋይነ መንፈስ የለባቸውም፡፡ ዐቃቢ ህግ የሚለው ነገር ትርጉም ካልተቀየረ በስተቀር ለህግ ልዕልና የሚቆም ባለሞያ የሚሰጠው ስለ ሰው ልጅ ስብዓዊ መብት ግድ የሚሰጣቸው ሆኖ አላገኘኋቸውም፡፡ ዝርዝሩን ልነግራችሁ አልችልም ብዙ ነው፡፡ ለማሳያ ያክል ላካፍላችሁ፡፡

ለአቶ ዘለቀ የመጣንብተን ጉዳይ አስረዳናቸው፡፡ እነዚህ ልጆች በእስር ስድስት ወር ሊሞላቸው ነው፡፡ ወይ ፍርድ ቤት አልቀረቡም፤ ወይም እንደሌሎች ስልጠና ወስደው አልተለቀቁ እና ጉዳያቸው ምን እንደደረሰ ለማወቅ እና አፋጣኝ መፍትሔ እንዲያገኙ እንዲያግዙን ነው፡፡ አልኳቸው፡፡ የአቶ ዘለቀ መልስ “ለምን ይፈጥናል እነዚህ እኮ ሀገር ሊያፈርሱ የነበሩ ናቸው፡፡” ብለው በግል ጠብ ያላቸው የሚያስመስል ነገር ነገሩኝ፡፡ እነርሱ ባስነሱት ጦስ “ሀገር ልትፈርስ ለጥቂት ነው የዳነችው” ብለውኝ አረፉት፡፡ አለቆቻቸው የሲኒ ማዕበል ነው ሲሉ እርሳቸው ደግሞ ሀገር ልትፈርስ ለጥቂት መዳኗን፣ የዳነችውም እነ ኤሊያስ ገብሩ በመታሰራቸው እንደሆነ እና አገር የሚፈርሰው እነዚህ ልጆ በፌስ ቡክ ላይ በሚለጥፉት ፅሁፍ መሆኑ ገረመኝ፡፡ አቶ ዘለቀን አግባብቶ ወደ ቁም ነገሩ ለመውሰድ ብዬ፡፡ መቼም ይህ የሚነግሩኝ ጉዳይ ለጫወታ ሊሆን ይችላል፤ እነዚህ ልጆች ጥፋተኛ ከሆኑም ፍርድ ቤት ውሳኔ እንዲሰጥ ፋይላቸው ፍርድ ቤት መቼ እንደሚቀርብ ማወቅ ፈልገን ነው የመጣነው አልናቸው፡፡ “ምን ያሰቸኩላል እያጣራን ነው ስንጨርስ ውሳኔ ይሰጥበታል፡፡” አሉን፡፡ በዚህ መሃክል ቤተሰብ ይፈርሳል፣ ጥፋተኛ ካልሆኑ ደግሞ ፍትህ ይዛባል ሰለዚህ እንዲፋጠን የፈለግ ነው ለዚህ ነው ብለን ሃሳባችንን ሳንጨርስ፤ “ይፍረሳ (ቤተሰቡ ማለታቸው ነው)፤ እነርሱ አኮ ሀገር ለማፍረስ እንጨት ይዘው ሲጎረጉሩ ነበር፡፡” በማለት ሀገር የሰጋቱራ ክምር ይመስል በእንጨት ጉርጎራ የምትፈረስ አደረጉና ግራ አጋቡን፡፡ አቶ ዘለቀ ሀገር እኮ የቤተሰብ ድምር ነው ብዬ ጣልቃ ስገባ፤ “እሱን አላጣሁትም፣ አገር ከሚፈርስ ግን አንድ ቤተሰብ ቢፈርስ ችግር የለውም ነው የምልህ፡፡” ብለው አስረግጠው ደገሙልኝ፡፡

ተመሳሳይ መልሶችን ለሌሎችም እንደሰጡ ተረድቻለሁ፡፡ እነዚህ ልጆች በጣቢያ በእስር ቤት ውስጥ ሆነው ሁሉ የሚሰሩትን እንደሚያውቁ፤ በኢሣት እና በቪኦኤ በፌስ ቡክ ስለነሱ ብቻ እንደሚወራ እንደሚያውቁ፤ መግለጫ ሰጡን፡፡ ይህን ፅሁፍ የፃፍኩትም አንባቢ ከእነ ኤሊያስ እና ከአቶ ዘለቀ አገር የሚያፈርስ ማን ነው? ብዬ ለመጠየቅ ነው፡፡ ለረጅም ጊዜ በመንግሰት መስሪያ ቤት አገልግያለሁ፣ በዚህ ደረጃ ለተገልጋይ መልስ የሚሰጥ በኃላፊነት ደረጃ ያለ ሰው ገጥሞኝ አያውቅም፡፡ በዚህ ደረጃ ሃላፊነት ያለበት ሰው የተጠየቀውን ጥያቄ የግል ሰሜቱን ዋጥ አድርጎ የስራ ሂደቱን በመንገር መረጃ ከመስጠት ሃልፎ አንድን ቤተሰብ ቢፈርስ ግድ እንደማይሰጠው ሲነግረኝ መስማት ያሳምማል፡፡ አንድ መስሪያ ቤት የያዘውን ጉዳይ መቼ ጀምሮ መቼ እንደሚጨርስ የሚቀመጥ ጊዜ በመኖሩ ይህ ጊዜ ካልተቻለ ደግሞ ምክንያቶች መግለፅ እንደሚቻል ማንም ያውቃል፡፡

ለማነኛውም በእኔ እምነት ይህች አገር የምትፈረሰው ኤልያስና ዳንኤል ፅፈው በሚለጥፉት መልዕክት ክፋትና መጥፎነት ሳይሆን የመንግሰት የሃላፊነት ቦታዎች በተለይ ደግሞ በህግ ሊመሩ የሚገባቸው ዓቃቢ ህጎች ዓቃቢ ፖለቲካ ከሞያቸው ይልቅ ካድሬነታቸው ሲያመዝን ነው፡፡ እነ ዘለቀ የጥልቅ ተሃድሶ ውጤት ከሆኑ፣ የወረድንበትን ዝቅጠት ጥልቅነት ለመገንዘብ ይቻላል፡፡ የሲቪል ሰርቪስ አገልግሎት አሠጣጥ እዚህ ደረጃ መውረዱ ያሳዝናል፡፡ በፌስ ቡክ ስለ እነ ኤሊያስ ብቻ ይወራል ያሉት አቶ ዘለቀ ደስ ይበላቸው ይኽው ስለ እርሳቸውም አወራን፡፡

posted tigi flate

ጎንደር ለአስራ አንደኛ ጊዜ ቦምብ ፈነዳ

በተደጋጋሚ በቦምብ ፍንዳታዎች እየተከሰቱባት የምትገኘው ጎንደር ዛሬ ለአስራ አንደኛ ጊዜ ቦምብ መፈንዳቱ ተዘገበ:: አክቲቭስት ሙሉነህ ዮሐንስ ምንጮቹን ጠቅሶ እንደዘገበው ፍንዳታው የተከሰተው ቀበሌ 03 ፊት ሚካኤል አካባቢ በሎጅ ፋሲል አቅራቢያ ነው::

እንደ አክትቭስቱ ዘገባ ከሆነ አካባቢው በፍጥነት በወታደር ተጥለቅልቋል። ወሬው እንዳይሰማ እየጣሩ ነው። ሰው በሰፈሩ እንዳይንቀሳቀስ ታግዷል። በማሰርም ላይ ናቸው።

ወያኔ የከተሞች ቀን ብሎ ጎንደር ውስጥ ለማክበር ማሰቡ ህዝቡን እንዳስቆጣ በተከታታይ ስንዘግብ ቆይተናል።

እየደረሱ ላሉት የቦምብ ፍንዳታዎች ኃላፊነቱን የወሰደ አካል የለም::

posted tigi flate

በጎንደር የአቶ መለስ ዜናዊ የቅርብ ዘመድ የሆነ የሕወሓት አባል መኖሪያ ቤት ላይ ቦምብ ተጣለ

የዘ-ሐበሻ የጎንደር ምንጮች እንደዘገቡት ጎንደርንና ከፊል የምስራቅ ጎጃምን ያሽከረክራሉ የተባሉት አቶ አምባዬ አማረ መኖሪያ ቤት ላይ ነው ቦምብ የተጣለው:: ይህ የተጣለው ቦምብ ከምሽቱ ሦስት ሰዓት ሊሆን አካባቢ እንደፈነዳ የሚገልጹት ምንጮቹ መኖሪያ ቤቱ እንደጋየ ገልጸዋል:: አቶ አምባዬ የአቶ መለስ ዜናዊ የቅርብ ዘመድና የአድዋ ተወላጅ መሆናቸውንም የአካባቢው ምንጮች አስታውቀዋል::

በዚህ የቦምብ አደጋ በሰውና በንብረት ላይ የደረሰው አደጋ መጠን ለዘ-ሐበሻ ያልደረሰ ሲሆን ለጥቃቱ ሃላፊነቱን የወሰደ አካልም የለም:: በጎንደር ሰሞኑን በተደጋጋሚ ቦምብ እየፈነዳ ሲሆን የ እንግሊዝ መንግስትን ጨምሮ ሌሎች ሃገራት ዜጎቻቸው በነዚህ ፍንዳታዎች የተነሳ ዜጎቻቸው ወደዚያው እንዳይጓዙ ቢመክሩም መንግስት አንዱንም የቦምብ ፍንዳታ በሚዲያዎቹ አልዘገበም:: እንደታዛቢዎች ገለጻ መንግስት ምንም እንዳልተፈጠረ ዝም ያለበት ምክንያት ሊያስከትለው በሚችለው ፍራቻ ነው::

posted tigi flate

የደህንነት ሰራተኛው ለኢሳት ሚስጢራዊ መረጃ ሰጥተሃል በሚል ታስሮ እየተሰቃየ ነው

ሚያዝያ ፲ (አሥር) ቀን ፪፲፻፱ ዓ/ም ኢሳት ዜና :-ምንጮች እንደገለጹት በኢትዮጵያ የመረጃ መረብ ኢጄንሲ (ኢንሳ) ውስጥ የደህንነት ሰራተኛ የሆነው ጸጋየ ተክሉ የተባለ ግለሰብ ለኢሳት መረጃ ታቀብላለህ በሚል በቂሊንጦ እስር ቤት ታስሮ እንደሚገኝ ታውቋል። ጸጋዬ በ2003 ዓም በመረጃ መረብ ውስጥ በሚሰራበት ወቅት ከኢሳት ጋር ግንኙነት በመፍጠር የድርጅቱን ሚስጢር ለኢሳት ሰጥቷል የሚል ክስ የቀረበበት ሲሆን፣ በማስረጃነትም ኢሳት ከሌላ ግለሰብ ጋር ያደረገውና የራሱ ያልሆነ የድምጽ ማስረጃ ቀርቦበታል። ክሱ ከሌሎች እስረኞች እንዲነጠል ተደርጎ በዝግ ችሎት እየታየ መሆኑም ታውቋል። አቶ ጸጋየ አቃቢ ህግ በማስረጃነት የቀረበው ድምጽ የእርሱ አለመሆኑን ቢናገርም የሚሰማው አካል አላገኘም።
በቃሊቲና በቂልንጦ ለኢሳት መረጃ ሰጥታችሁዋል በሚል ጋዜጠኞች፣ የሰብአዊ መብት ተሟጋቾችና ፖለቲከኞች ታስረው ይገኛሉ።

posted tigi flate

ዘወሃቦ ወንዶ ወወለቶ ለደደቢት ርጉመ ለይኩን ( ማስታዎሻነቱ ለሓብታሙ አያሌው) – መስቀሉ አየለ

በጥቃትና በውርደት ውስጥ መኖር ምን ያህል ያማል።ወኔን አስታውኮ፤ ሃሞትንም ሸንቶ መኖር በቃኝ ለማለት ግፍን የሚያመርቱት ሰዎች እብሪት ከዚህ በላይ ምን ያህል እርቀት መሄድ አለበት ይሆን፣ ማንም ከአባቶቹ ደገኛ ታሪክ የተወለደ ኩሩ ዜጋ፣ ይሄ የአድዋ ድል በዓል በመጣ ቁጥር ያለ ልኩ የተሳፋ ለምድ ለብሶ እራሱን “የአባቶቹ ልጅ” እያለ የሚጠራው  ሁሉ ዛሬ እየሆነ ያለውንና ቃላት ሊሸከሙት የማይቻላቸውን ግፍ  ከአባቶቹ ዜና መዋእል ጋር እንዴት ቢያስማማው ነው ዝምታን የማርያም መንገድ አድርጎ እለቱ አመት እየሆነበት መኖር የቀጠለው?የደገኛ አባቶቸ የጀግንነት ታሪክ ለሽዎች አመታት ያለ ማቁዋረጥ ከአባይ ወንዝ እኩል ሲፈስባት በኖረች አገር ላይ ጥቂት ድኩማኖች በዚህ ደረጃ አገሩን ይፈቱት ዘንድ መንገዱን እንዴት አገኙት? ክፍተቱ የት ላይ ነው የተፈጠረው? በርግጥ ሃብታሙ አያሌው ላይ እና ሌሎች እንደሱ እድሉን ያላገኙ ነገር ግን በምድራዊ ገሃነም ውስጥ እየተቀቀሉ ያሉ ህልቁ መሳፍርት ወገኖቻችን ላይ እየሆነ ያለውን ለማወቅ  ዛሬም ነጋሪ ያስፈልገን  ይሆን? ለመስማት ያልተፈቀደውን ሁሉ ሰምተነዋል። ጥያቄው ይኽ በሃብታሙ አያሌው አንደበት የሰማነው ወደ ካንሰርነት ደረጃ የወረደ የትውልድ ደዌ ዛሬም እንደ ትናንቱ የአንድ ሰሞን የሚዲያ ሙቀት ሆኖ ይቀር ይሆን ወይንስ ሽህ ሚሊዮን ደመቀ ዘውዴንና አርበኛ ጎቤን ፈጥሮ ያልፍ ይሆን..? መርገምቱንስ ብንገላገል ይኽን የግፍ ጽዋ ሲግቱን ከኖሩት እኩያን ጋር እንደ ህብረተስብ አብረን የምንዘልቀው እንዴት ነው? የሚለው ነው።ይኽን የሃብታሙ ቃለምልልስ አዳምጨ እንደጨረስኩ በአይምሮዬ የመጣው ያ በብሉይ ኪዳን ውስጥ ታሪኩ የተገለጣው ነገደ ኤፍሬማዊ ነበር፣”እግዚኦ እምዉሁዳነ ምድር ንፍቆሙ፤ በህይዎቶሙ”። ሉቃስ፩፮፤፪፭ ይለዋል። ይኽ ታሪክ በትርጓሜ ቤተክርስቲያን እንዲህ ተተንትኖዋል።
ውሁዳነ ምድር ያሰኘው እንደ ምንድን ነው ቢሉ ክህነ ደብረ ኤፍሬም ይለዋል።ሚስቱ ተጣልታው ወደ ሃገሩዋ ብትሄድ እርሱም ተከትሎ ሄደና በደጅ ተቀመጠ። ዘመዶቹዋም “ወንድማችን ሆይ ከሚስጥ እንደሆነ እናስታርቀኻለንና ከቤት ግባ “ቢሉት ገብቶዋል። እርቅም አደረጉለትና አመሰገኖ በነጋታው መንገድ ገባ ይላል።
በጠዋት ቢነሱ እለቱን ይደርሱ ነበር፤መሴፋ ሲደርሱ መሸባቸው። ብላቴናው ከዚህ እንደር አለው። የለም ከዚያ ወንድማችን የሚሆን አለ። አኗኗሩ እንደ ሎጥ ቢሆን ነው፤ለኛ እራት ለከብቶቻችንም ገፈር አንልህም ማደሪያ ብቻ ስጠን እንለዋለን ብለው ወደዚያው አቀኑ።የማን ወገን ናችሁ፣ ወዴት ስትሄዳላችሁ አላቸው፤ ንሕነ ኃለፍተ ቤተልሔም እንሔዳለን፣ ወገናችንም ከነገደ ኤፍሬም ነን አሉት። እናንተ እማ ወንድሞቻችን አይደላችሁምን፣ ግቡ አላቸው። ገቡ።
ራት አግባ ሄዶ እንዲህ ያሉ ሰዎች ገብተዋል ብሎ ለአገሩ ሰዎች ነገረባቸው። ነገረ እሊህ የገባኦን ሰዎች ግብረ ሰዶም የሚሰሩ፤ እንደ ሃብታሙ አያሌው ገራፊዎች መንፈስ ቅዱስ የተጠየፋቸው ናቸው። ተሰብስበውም ሄዱና አሳዳሪውን እንግዶቹን ስጠን አሉት። በሃይማኖት ያለ ነበረና በእግዚአብሔር ስም የመጡ ሰዎችን እንደምን ብዬ ብሎ ባይሆን የኔን ልጅ ወሰዱውት አለ። ያንተን ልጅም የት ልትርቀን አሉት፤ ከዚያም እሽ ሴቲቱን (ሚስቲቱን) ውሰዱዋት እንጅ እሱንስ አልሰጣችሁም ብሎ እርሱዋን ሰጣቸው። እንደ ሻንቅላ እየተፈራረቁ አደሩባት። ዘርም አስክሯት ሞታ አደረች። ባሏ ቢሆን ግን መቸ ነግቶልኝ አይኑዋን አይቻት እያለ ሲጨነቅ አደረ። ከደጅ አጋድመው ጥለዋትም ሄደው ኖሯል። ያለች መስሎት ተነሽ እንሂድ አላት። ዝም አለች፤ ገልጦ ቢያያት ሞታለች። አባቶቻችን ከግብጽ ምድር ከወጡበት ግዜ ጀምሮ እንዲህ ያለ ግፍ ተደርጎ አያውቅም፤ በኔማ አንድ ግዜ ተደርጎብኝ የለምን፤ የሚያሳዝነኝ የእስራኤል ስራት መፍረሱ ነው እንጅ ብሎ በአህያ ጭኖ ወዳገሩ ይዟት ሄደና ስጋዋን ለአስራ ሁለት ቦታ ቆራርጦ ከፍሎ ለአስራ
ሁለቱም ነገደ እስራኤል ልኮላቸዋል።
እስራኤላውያንም “ዘወሃቦ ወንዶ ወወለቶ ለገባኦን ርጉመ ለይኩን ” ብለው እየረገሙ ተነስተዋል። ኢያውሴምም ሲደርሱ መስዋእተ፡እግዚአብሔር ሰውተው የዚህች ሴት ደም እንደፈሰሰ የብድራት መክፈያውን መንገድ ምራን ብለው ሄደው ቢገጥሙዋቸው ስድስት መቶ ሰዎች ብቻ በኮካሃ አሞሬዎች ሲቀሩ ሌሎቹን ከምድረ ገጽ አጥፍተዋቸዋል ይላል።
እንግዲህ በነገደ ኤፍሬም ላይ የደረሰው የልብ ስብራት ከሺህ አመታት በኋላ እዚህ ደደቢት ዋሻ ውስጥ እንደ ክረምት አግቢ ግዜውን ጠብቀው ዳግም በሰው አምሳል በተከሰቱና የክፋታቸው ጥልቀቱ መለኪያ ሜትር የጠፋለትን የገባኦንን ሰዎች የደም ንክኪ በወረሱ ለምጻሞችያ የነው ይመስለኛል።ለውርደታችን ዳርቻ ይኖረው። እኛም ደግሞ ዘወሃቦ ወንዶ ወወለቶ ለደደቢት ርጉመ ለይኩን ብለን ነገደ ኤፍሬማውያን በሄዱበት የበቀል ጎዳና መንገድ መጀመራችንም  የግድ ይሁን።ታሪክም እዚህ ላይ እራሱን ቢደግም የሚከስርበት አይሆንም። አምላከ ኢትዮጵያ የሰናኦርን ሰዎች ባየበት አይኑ ይያቸው።
posted tigi flate

አግድም ያደገው የጎሳ ፖለቲካችን! (ክፍል አንድ) | ከመስከረም አበራ

አስራ ሰባት አመት በበረሃ የተመላለሰው ህወሃት/ኢህአዴግ የተራበውን ስልጣን በእጁ ካደረገበት 1983 ዓ.ም ወዲህ በሃገራችን ሁለመና የናኘው የጎሳ ፖለቲካ አሁን አሁን ‘መጨረሻችን ምን ይሆን?’ የሚያስብል አሳሳቢ ደረጃ ላይ ደርሷል፡፡ጎረቤት ሱማሌን ዝንጀሮ ያየው ክምር ያስመሰለው፣ ደቡብ ሱዳንን የዋይታ ምድር ያደረገው፣ ሩዋንዳን ከልብ የማይወጣ ፀፀት ያሸከመው የጎሳ ፖለቲካ እኛም ቤት አግድም እያደገ ነው፡፡የጎሳ ፖለቲካችን አግድም አደግነት በገለጫው ብዙ ነው፡፡

አያት ቅድም አያቶቻችን ኢትዮጵያ የተባለችውን ሃገር ከነክብሯ ለመጭው ትውልድ ለማስረከ ያደረጉትን ከአእምሮ በላይ የሆነ ክቡር እና ድንቅ መስዕትነት ማቃለል፣ማሳነስ፣ ማጣጣል ወይም ሌላ ትርጉም መስጠት የጎሳ ፖለቲካችን አግድም አደግነት ሁነኛ መገለጫ ነው፡፡ የኢትዮጵያ ህዝብ ሁሉ ተጠራርቶ ለሃገሩ ነፃነት ሲል የሞት ገበያ ላይ የዋለበትን የአድዋ ድል በማክበር ፋንታ የጎሳ ፖለቲካ የለከፋቸው የእኛ ወንድም እህቶች የራሳቸውን አሞሌ ሊያቃልሉ ይታጠቃሉ፡፡ግማሾቹ ‘የአድዋ ድል ከሁለት ጨቋኝ አንዱን የመምረጥ ጉዞ ነበር እንጅ የኢትዮጵያ ህዝብ የነፃነት ጣዕምገብቶት ያደረገው አልነበረም’ ሲሉ ሌሎቹ ‘የአድዋ ድል ባይኖር ኖሮ ኤርትራዊያን ሆድ ብሷቸው አይገነጠሉም ነበር’ ይላሉ፡፡ሌላው የባሰበት ደግሞ ‘የአድዋ ድል የአፄ ምኒልክን ጨቋኝነት የጋረደ ክፉ ጥላ ነው’ ባይ ነው፡፡

የጎሳ ፖለቲካችን አግድም ማደግ ሌላ መገለጫ ብዙ ዋጋ የተከፈለበትን ኢትዮጵያዊ ብሄርተኝነትን ቀላል እና ርካሽ በሆነ የማህበራዊ ሚዲያ ሆይ ሆይታ ብቻ ድምጥማጡን ለማጥፋት ከንቱ መፋተር ነው፡፡ ብዙዎች የሞቱለትን፣ እልፎች በኢህአዴግ እስር ቤት አሳር መከራ የሚያዩለትን ኢትዮጵያዊ ብሄርተኝነት ማጓጠጥ፣ ዋጋውን ማቃለል፣ አመጣጡን አኮስሶ የፈረደበት የአማራ ህዝብ ብቻ ንብረት ማድረግ ከጀማሪ የማህበራዊ ሚዲያ ፖለቲከኛ እስከ ፕሮፌሰር ተብየ የኦሮሞ አክራሪ ብሄርተኞች የሚላዘን የማይቀየር ችኮ ሙዚቃ እየሆነ መጥቷል፡፡ ኢትዮጵያዊነትን መጥላትም ሆነ መካድ የማንኛውም ግለሰብ መብት ሆኖ ሳለ ‘ኢትዮጵያዊ የሚባል ማንነት የለም’ ማለት ግን ‘እኔ ያልሆንኩት እና ያልወደድኩት ነገር ህልውና የለውም’ እንደማለት ያለ ራስን ያለመግዛት ምልክት ነው፡፡ እነዚህ ሰዎች ቆምኩለት የሚሉትን ጎሳ ማንነት በተመለከተ አሉታዊ ለመሰላቸው ነገር ሁሉ እንደሚታመሙት እንደዛው እነሱ በኢትዮጵያዊ ብሄርተኝነትን ላይ ክፉ ደግ ሳይመርጡ አፋቸውን ሲያላቅቁ ራሱን ከኢትዮጵያዊ ዜግነት ብቻ ጋር ያጋመደውን ዜጋ ሁሉ እንደሚያሳምሙ ማወቅ አለባቸው፡፡ የስሜት ፈረስ በጋለባቸው ቁጥር በኢትዮጵያዊ ብሄርተኝነት ላይ የመደንፋት መብቱ እንደሌላቸውም ማወቅ አለባቸው፡፡እስከ ሽበት ሽምግልና የተማሩት ትምህርት ሌላው ቢቀር ይህን ሊገልፅላቸው ግድ ነው፡፡

ረዘም ያለ ዘመን እንደማስቆጠሩ ቆምኩለት ለሚለው የኦሮሞ ህዝብ ይህ ነው የሚባል ተግባራዊ ነጥብ ማስቆጠር ያልቻለው የኦሮሞ ብሄርተኞች እንቅስቃሴ የተሳካለት ነገር ቢኖር ማናቸውንም የመገናኛ ዘዴዎች ተጠቅሞ ጩኽት ማበርከቱ ላይ ነው፡፡ የጩኽቱ ማድመቂያ ደግሞ የኦሮሞ ህዝብ በኢትዮጵያ ላይ ያለው የብዙሃንነት ነገር ነው፡፡ ተግባር ይበልጥ በሚሰምርባት በዚች አለም ተግባሩ ላይ እምብዛም የሆኑት የኦሮሞ ብሄር ፖለቲካ አቀንቃኞች ‘ብዙሃን ነን’ የሚለውን ትርክታቸውን ተንተርሰው ብዙ ይተልማሉ፡፡ መገንጠሉን ይሞክራሉ! ለዚህም ቻርተር ከትበው ወገናችን ያሉትን ብቻ ታዳሚ ያደረጉ፣ አስገራሚ ንግግር የተደረገባቸው ተከታታይ ዝግ ስብሰባዎች ያደርጉ ይዘው ነበር፡፡

የእነዚህ ስብሰባዎቹ ተፈጥሮ፣የተብላሉባቸው ሃሳቦች፣የመግለጫዎቹ ይዘት የብሄር ፖለቲካችን አካሄድ የደረሰበትን እንዳይሆን የሆነ ጉዞ አመላካች ነበሩ፡፡ በስደት ላይ ያሉ የኦሮምኛ ቋንቋ ተናጋሪዎች ብቻ ተሰብስበው ‘ኢትዮጵያን አፈራርሰን የኦሮሚያ ሪፐብሊክን እንገነባለን፤ የኦሮሚያን ሪፐብሊክ መገንቢያው ብቸኛው ወለልለም የኢትዮጵያ ፍርስራሽ ነው’ ተብሎ ሲታዎጅ ‘በሃገርቤት ያለውም ሆነ በስደት ያለ ነገር ግን በስብሰባው ያልታደመ ኢትዮጵያዊነቱን የሚወድ ኦሮሞ የለም ወይ?’ ብሎ ለማሰብ የጎሳ ፖለቲካው አግድም አደግነት አይፈቅድም፡፡ በዘሁ ጉደኛ ስብሰባ በአይን የሚታይ ወታደር በሌለበት፣ስለትጥቅ ትግል ቀደም ብሎ ባልተነሳበት ሁኔታ ባለ አራት ወታደራዊ እዝ ጣቢያዎችም እንደሚዋቀሩ ታውጆ፣ ለሰላማዊ ትግል የሚታሰር የሚፈታውን ኦቦ በቀለ ገርባን የወታደራዊ እዞቹ ራስ አድርጎ ሲሾም ቢያንስ በኢህአዴግ እስርቤት ላለው አቶ በቀለ ገርባ ሌላ የክስ አንቀፅ ማዋጣት እንደሆነ ለማሰብ የጎሳ ፖለቲካችን ደመነፍሳዊ ሩጫ ስክነት አይሰጥም፡፡ ተግባሩ ላይ ቄሱም ዝም መፅሃፉም ዝም ሆነ እንጅ በዛ ሰሞን ‘ኦሮሚያ የራሷ ወታደራዊ ሃይል ኖሯት ነው ከሌሎች ኢትየጵያዊያን ጋር መነጋገር ያለባት፤ሌሎቹን ክልሎችም የምንመክረው ይህንኑ ነው’ ብሎ ነበር የወታደራዊ እዙ ምክትል ተደርጎ የተሰየመው አቶ ጃዋር መሐመድ፡፡

የ “ብዙሃን” እና “ታላቅ ህዝብነት” ተረክ

የኦሮሞ ብሄርተኘነትን የሚያቀነቅኑ ልሂቃን ፍላጎት ለዘብ ሲል ኦሮሞ የገነነባት ኢትዮጵያን መመስረት አለያም ኦሮሚያን ገንጥሎ የኦሮሚያ ሪፐብሊክን መመስረት እንደሆነ ከንግግራቸው መረዳት ቀላል ነው፡፡ የዚህ ክርክር መነሾ አንድም የኦሮሞ ህዝብ በኢትዮጵያ ታሪክ ውስጥ ሲበደል ኖሯል የሚል ሲሆን ሌላም የኦሮሞ ህዝብ በሃገሪቱ የሚይዘው የቁጥር ብዙህነት እና በክልሉ ይገኛል የተባለው ግዙፍ የተፈጥሮ ሃብት ነገር ነው፡፡እነዚህ ክርክሮች ጥያቄ አያጣቸውም፡፡

የኦሮሞ ዘውጌ ብሄርተኝነት አቀንቃኝ ልሂቃን የኦሮሞ ህዝብ በኢትዮጵያ ታሪክ ውስጥ ያለው ድርሻ መበደል የበዛበት እንደሆነ እርግጠኞች በመሆናቸው የቂም ፖለቲካ በማፋፋሙ ላይ ይበረታሉ፡፡ የሰፈነባቸው የተበዳይነት ስነ-ልቦና በራሳቸው በኩል እንደ እምቦቃቅላ ህፃን ሁሉም እንዲያባብላቸው የመፈለግን ዝንባሌ ሲያላብሳቸው በሌላው ላይ(በተለይ በኢትዮጵያ ብሄርተኝነት አቀንቃኞች ላይ) ደግሞ የፈለጉትን ክፉ ደግ የመናገር መብት ያላቸው አድርጎ እንዲሰማቸው አድርጓቸዋል፡፡ የኦሮሞ ህዝብ በኢትዮጵያ ታሪክ ውስጥ ያለው ድርሻ መበደል ብቻ ነው የሚሉ አሳቢዎች ይህንኑ ባይተዋርነታቸውን የሚደግፍላቸው ከሚመስላቸው ቦታ እመር ብለው ታሪክን ይተርካሉና የኦሮሞ ህዝብ በኢትዮጵያ ታሪክ ውስጥ ወራሪ ሆኖ የቆየበትን ዘመን ባላየ ያልፉታል፡፡ይህ እንደዋዛ የሚያልፉት የታሪክ እውነታ ግን አሁን ብዙሃን ነን ለሚለው ተረካቸው መሰረት የጣለ በመሆኑ እነሱ እንደሚፈልጉት በሽፍንፍን መታለፍ የሌበት ነገር ነው፡፡

የኦሮሞ ህዝብ የሰፈረበት መሬት የኢትዮጵያን አብዛኛ ክፍል የሚይዝ እንደሆነ ጠቅሰው፣ ክልሉ የያዘው የተፈጥሮ ሃብትም አያሌ እንደሆነ ተናግረው ‘ታላቅ ህዝብ ነንና የኢትዮጵያን ሁለመና መዘወር አለብን’ ለሚሉ የኦሮሞ መብት አቀንቃኞች መቅረብ ያለበት ወሳኝ ጥያቄ እድሜ አለሙን ሲበደል ኖረ የሚሉት የኦሮሞ ህዝብ አሁን የሚኖርበትን ሰፊና ለም መሬት የያዘው እንዴት ነው? የሚለው ነው፡፡ መልሱ የታወቀ ቢሆንም ለመድገም ያህል በመካከለኛው ዘመን ማብቂያ አካባቢ በኦሮሞ ማህበረሰብ ዘንድ በተከሰተው የህዝብ ቁጥር መጨመር የተነሳ የኦሮሞ ህዝብ ሃይልን ተጠቅሞ በተለያየ አቅጣጫ ባደረገው በግዝፈቱ በአፍሪካ ጭምር በሚነሳ መስፋፋት ነው፡፡ በመስፋፋት የተያዘን መሬት ይዘውት እንደ ተወለዱት የአካል ክፍል የራስ ብቻ አድርጎ፤መሬቱ በያዘው የተፈጥሮ ሃብት ሲኩራሩ፣ ‘ብዙሃንነት ያለኝ በመሆኔ የሃገሪቱን ሁለመና ካልዘወርኩ እገነጠላለሁ’ ሲባል ታሪክን ወደኋላ ቆጥሮ የኦሮሞ ህዝብ ወደዚህ መሬት ከመስፋፋቱ በፊት መሬቱ ላይ እንኖር ነበር የሚሉ ሌሎች ህዝቦች ክርክር ቢያነሱ ለመልሱ መዘጋጀት ያስፈልጋል፡፡

ሌላው ጉዳይ የኦሮሞ ህዝብ በመስፋፋት የያዘው መሬት የራሱ ንብረት ነው የሚሉ የኦሮሞ ብሄርተኝነት አቀንቃኞች የኦሮሞ ህዝብ በመካከለኛው ዘመን እንዳደረገው ባለ መስፋፋትም ሆነ በተለያየ መንገድ ኦሮሚያ ላይ ሰፍረው የሚኖሩ ኦሮሞ ያልሆኑ ህዝቦችን ሲፈልጉ የሚያፈናቅሉ ሲሻቸውም ወደ ገደል የሚወረውሩ የመሆናቸው ነገር ነው፡፡ መስፋፋት ባለቤትነትን ካጎናፀፈና የኦሮሞን ህዝብ በመስፋፋት የያዘው መሬት ባለቤት ዳደረገው ከኦሮሞ ሌላ ኦሮሚያ ላይ የሰፈረ ህዝብ የሰፈረበት አካባቢ ባለቤት የማይሆነው ለምንድን ነው?! በኦሮሚያ መገንጠል አለመገንጠል፤በኦሮሞ ልሂቃን የኢትዮጵያን ፖለቲካ በዋናነት የመዘወር አለመዘወር ለተተኪ አምባገነንነት ወንበር በመቋመጥ ዙሪያ ያለው ሃሳብ ሳይደመጥ እንዲጨፈለቅ የሚፈረድበት በየትኛው ዳኛ ነው?! ኦሮምኛ ሳይናገር በኦሮሚያ ክልል መገኘቱ ብቻ ወንጀል ሆኖ ወደገደል ያስወረወረው፣ ኮሽ ባለ ቁጥር ስጋት የሚወርሰው ባይትዋር የመሆኑ ነገር እንደትክክል የሚወሰደውስ እንዴት ባለ ፍርድ ነው?!

እዚህ ላይ ትልቅ ሃቅ ይፋለሳል! የኦሮሞ ህዝብ በታሪክ አጋጣሚ በሃይል ተስፋፍቶ በሰፈረበት ለም መሬት ላይ ከተፈጥሮ ቱርፋት ላይ እየተጠቀመ፣ እንዳሻው እያመረተ መኖሩ አልበቃ ብሎ መሬቱን እስከመገንጠል መብት እንዳለው የሚከራከሩ ሰዎች ለሌላ ብሄር ሲሆን ኦሮሚያ ላይ ሰፍሮ መኖርን እንኳን ሊከለክሉ ሲቃጣቸው ሚዛናዊነታቸውን ያጣሉና በሌላው ብሄር ዘንድ እንደ ስጋት ቢቆጠሩ አይገርምም፡፡አሁን አሁን ልጆቻቸው በኦሮሚያ ክልል ባሉ ዩኒቨርሲቲዎች ሲመደቡ የሚያለቅሱ ወላጆች እየበረከቱ የመጡት ለዚሁ ነው፡፡ ‘ኦሮሞ ሲሞት ሌላው ለምን ዝም ይላል?’ ለሚለው ጥያቄ ግማሽ መልስ ያለውም እዚሁ አሳቤ ውስጥ ነው፡፡

የኦሮሞ ብሄርተኝነት አቀንቃኝ ዜጎች መበደል ስነ-ልቦና ለራስ በማዘኑ ላይ ብቻ አቁሞ አስቀርቷቸው ይሄን ሁሉ ሃቅ ተረጋግተው በሚዛናዊ የህሊና ፍርድ እንዳያዩት ሳያደርግ አልቀረም፡፡ ለዚህም ቢሆን ወሳኙ ነጥብ ፊውዳሊዝም ለረዥም ዘመን ተንሰራፍቶ በኖረባት፣የሰብዐዊ መብት እና የዲሞክራሲ ጉዳይ ድሮ ቀርቶ ዘንድሮ ውሃው ባልሞቀባት ሃገር ኢትዮጵያ ውስጥ ያልተበደለ ማነው? የሚለው ነው፡፡የበደል ውድድር ሚዛን ይውጣ ከተባለ ደግሞ ሁሉም የጎሳ ፖለቲከኛ የመጣበት ጎሳ መዓት እንደወረደበት አድርጎ ማሰቡ አይቀሬ ነው፡፡ በጋራ ወደፊት ለመራመድ የድሮው የበደል ዶሴ ክብደት ቅለት መጣራት ካለበት ሌላው ህዝብም የኦሮሞ ህዝብ ሲስፋፋ አደረሰብኝ የሚለውን በደል ለመስማት የመዘጋጀት እርጋታ ያስፈልጋል፡፡እዚህ ስክነት ላይ ከተደረሰ ደግሞ አፄ ምኒልክ የሚብጠለጠሉበትና ኢትዮጵያ ተሰርታ ያለቀችበት የተስፋፊነት ወንጀል በመካከለኛው ዘመን ገንፍሎ ሃገሪቱን አጥለቅልቆ በነበረው የኦሮሞ ህዝብ ቤትም እንዳለ ለማዎቅ ይቻላል፡፡ጦርነት እና መጋደል የኦሮሞን ህዝብ ጨምሮ ሁሉም ተስፋፊ የሚያደርገው ልማድ እንጅ አፄ ምኒልክ እና ወታደሮቻቸው ብቻ የኦሮሞን ህዝብ መከራ ለማሳየት አቅደው ያደረጉት ነገር እንዳልሆነ ለመረዳት ስክነት ይጠይቅ ይሆናል እንጅ ይሄን ያህ ውስብስብ ነገር አይደለም፡፡

ሁለተኛው የኦሮሞ ብሄርተኝነት አቀንቃኞች ክርክር የኦሮሞ ህዝብ ቁጥር ብዙ በመሆኑ ወደፊት የምትመሰረተዋ ኢትዮጵያ የኦሮሞ ህዝብን ጥቅም ያስቀደመች መሆን አለባት የሚለው ነው፡፡ የኦሮሞ ህዝብ ቁጥር ብዛት የማይካድ ሆኖ ሳለ በዚህ አውድ ብዙሃንነት የተተረጎመበት መንገድ ከዘመናዊው የዲሞክራሲ መርህ እሳቤ አንፃር ሲገመገም ስህተት ያዘለ ነው፡፡ አሁን አለማችን በደረሰችበት የስልጣኔ ደረጃ ሳቢያ የተወሳሰበውን ኢኮኖሚያዊ ፣ ማህበራዊ፣ፖለቲካዊ ስንክሳር አቻቻይ በሆነ ሁኔታ ለማስኬድ ዲሞክራሲያዊ ፖለቲካዊ ዘይቤ ፍፁም ነው ባይባልም ተሻይ እንደሆነ የሚያከራክር ነገር አይደለም፡፡በዲሞክራሲያዊ የፖለቲካዊ ዘይቤ ብዙሃንነት የሚበየነው ተመሳሳይ ቋንቋን በመናገር ሳይሆን ተቀራራቢ ሃሳብን በመጋራት ነው፡፡ በሌላ አባባል የብዙሃንነትን ግዝፈት የሚያገኙ ሰዎች በልበ-ልቦናቸው መርምረው በያዙት አቋም እና በተስማሙበት ሃሳብ ምስስል/ቅርርብ እንጅ መርጠው ባልተወለዱበት ፣አውጥተው አውርደው እንሁን ብለው ባልሆኑት የብሄር ተመሳሳይነት አይደለም፡፡

ሳይንሳዊ እና ዘመናዊ በሆነው የዲሞክራሲያዊ አሰራር እሳቤ መሰረት ቋሚ ብዙህነት የሚባል ነገር አለመኖሩ ሌላው የኦሮሞ ዘውጌ ፖለቲከኞችን የብዙሃንነት ክርክር አፍራሽ እሳቤ ነው፡፡ በአንድ ሃሳብ ላይ ተስማምተው ለተወሰነ ሃሳብ ሲሆን ብዙሃን በመሆን ሃሳባቸው ገዥ ሃሳብ እንዲሆን ያደረጉ ሰዎች በሌላ ሃሳብ ላይ ሊለያዩ ስለሚችሉ የቀደመው ብዙሃንነታቸው ፈራሽ ይሆናልና የሰዎች ብዙሃንነት እንደሃሳቦች ተለዋዋጭነት የሚወሰን እንጅ ቋሚነት ያለው ነገር አይደለም፡፡ ስለሆነም ሰዎች አንድ አይነት ቋንቋ ስለተናገሩ ብቻ ሁሌ በአንድ ልብ አስበው በአንድ አፍ የሚያወሩ የዘላለም ማህበርተኞች አድርጎ ማሰቡ የሚያፈነግጠው ከዲሞክራሲያዊ እሳቤ ብቻ ሳይሆን ከሰው ልጅ ተፈጥሮም፤አሁን አለማችን ከደረሰችበትሁለንተናዊ ውስብስቦሽ አንፃር የሰውልጅ ማንነት እና ፍላጎት ከሚነሳበት በርካታነት ጭምር ነው፡፡ እንዲህ በተወሳሰበች አለም የሰዎችን የማንነት ክር በበረከተበት ዘመን አንዷን የማንነት ክር(ቋንቋን) ብቻ ስቦ አውጥቶ ከአቅሟ በላይ የሁሉ ነገር ወሳኝ ማድረግ ልክፍት የዘውግ ፖለቲከኞ ወደ ስልጣን መንደርደሪያ መንገድ ካልሆነ አዟዙሮ የማሰብ ችግር ይሆናል፡፡

የቁጥር ብዛትን ተንተርሶ ትልቅ ህዝብ ነን የሚለው በአብዛኛው በአማራ እና በኦሮሞ ዘውግ ፖለቲከኖች ዘንድ የሚደጋገመው ተረክም ከመሰረታዊ የዲሞክራሲያዊ እና ሰብዓዊ መብቶች ጋር ጠብ ያለው ንግግር ነው፡፡ ትልቁን ፖለቲከኛ ዶ/ር መረራ ጉዲናን ጨምሮ ብዙ ፖለቲከኞች የኢትዮጵያን የወደፊት እጣ ፋንታ በጎ ለማድረግ ሲሉ በሚያነሱት ምክረ-ሃሳብ የሚያነሳሱት የአማራ፣የኦሮሞ እና የትግሬ የጎሳ ፖለቲካ አቀንቃኖች ሊያደርጉት ስለሚገባ ነገር ነው፡፡ አማራና ኦሮሞ በዛው በመከረኛ ብዙ ቁጥርነት ነው ቢባል እንኳን የትግራይ ልሂቃን ደግሞ ጠብመንጃ አንግተው አንጋች ማበርከታቸው ከብዙ ቁጥርነት ታስቦላቸው መሰለኝ በሶስተኝነት መነሳት ያለበት ባለ ብዙ ቁጥሩ የሶማሌ ህዝብ ተዘሎ እነሱ የተተኩት! ይህ አስተሳሰብ አንድም ለኢትዮያዊነቱ ብዙ ያዋጣውን አሁንም በኢትዮጵያ ላይ ክፉ ሲያወራ የማይሰማውን የአፋር፣የደቡብ፣ የጋምቤላ ወዘተ ህዝቦች ከምንም ያልቆጠረ ክፉ አግላይ አስተሳሰብ ከመሆኑ የተነሳ እነዚህ ሰዎች ይህን ምክረ-ሃሳብ ሲሰሙ ምን ይሰማቸዋል ተብሎ ተዟዙሮ ያልታሰበበት ግንፍልተኛ እና እብሪተኛ አካሄድ ነው፡፡ ሁለተኛው የዚህ እሳቤ ችግር እራሱን ከማንም ዘውግ ጋር የማይፈትል፣ከፍ ሲል ሰው ነኝ ዝቅ ሲል ኢትዮጵያዊ ነኝ ብሎ የሚቆጥረውን ዜጋ በምድር ላይ ያልተፈጠረ የሚያስመስል አንድ ስማቸውን የረሳሁት ፈረንጅ በአንድ ወቅት ትዝብታቸውን ሲያስቀምጡ “ኢትዮጵያ ውስጥ ፖለቲካ ጎሳ ነው፤ ጎሳ ደግሞ ቋንቋ ነው” ያሉትን የሚያጠናክር አስተሳሰብ ነው፡፡ እንደ እውነቱ ከሆነ ግን ፖለቲካ ዘር እና ቋንቋ ብቻ አይለም! ይልቅስ በሃሳብ ላይ የቆመ እልፍ ያለ ፖለቲካ እሩቅ ያስኬዳልና እርሱ ለኛ ያስፈልገናል! ለወደፊቷ ኢትዮጵያም የሚበጀው ይሄው ነው፡፡

posted tigi flate

የአባይ ጸሐዬ መስሪያ ቤት ጥናት እጅጉን አስቂኝ መሆኑ ተገለጸ

ፈላጭ ቆራጭ ከሆኑት የህወሓት ባለስልጣናት መካከል አንዱ በሆኑት አቶ አባይ ጸሐዬ ዋና ዳይሬክተርነት የሚመራው የፖሊሲ ጥናት እና ምርምር ማዕከል ‹‹አካሔድኩት›› ባለው ጥናት ላይ፣ ‹‹የአስፈጻሚ አካላት ጣልቃ ገብነት ዋነኛ ማነቆ ነው፡፡›› ሲል አስቂኝ ምላሽ ሰጥቷል፡፡ በሀገሪቱ ውስጥ ዴሞከልራሲዊ ስርዓት እንዳይሰፍን ማነቆ ከሆኑ ጉዳዮች አንዱ የአስፈጻሚ አካላት ጣልቃ ገብነት መሆኑን የገለጸው የአቶ አባይ ጸሐዬ ተቋም፣ ራሱን ከችግር ፈጣሪነት ማንጻቱም ሌላው አስገራሚ ጉዳይ ሆኗል፡፡ በስርዓቱ ውስጥ የአዛዥነት ስፍራውን የተቆናጠጠው ህወሓት፣ በወህኒ ቤቶች፣ በፖሊስ ጣብያዎች እና በመሰል አስፈጻሚ አካላት ውስጥ ጣልቃ በመግባት የፈለገውን ዓይነት ውሳኔ እንደሚወስን ይታወቃል፡፡
ከጄነራል እስከ ገራፊ ድረስ ህወሓቶች በተቆጣጠሩት ስርዓት ውስጥ ጥናት አካሔድኩ ብሎ የተሳለቀው የአቶ አባይ ጸሐዬ ተቋም፣ ጣቱን ወደ ሌሎች በመቀሰር በሀገሪቱ ላይ እና በህዝቧ ላይ ከተፈጸሙት በደሎች ራሱን ለማንጻት መጣሩ እንዳስገረማቸው ጥናቱን የተከታተሉ አስተያየት ሰጪዎች ገልጸዋል፡፡ የሀገሪቱ ቁጥር አንድ ችግር ፈጣሪ የሆኑት አቶ አባይ ጸሐዬ፣ መልሰው ራሳቸው የመፍትሔ ጥናት አጥኚ በሆኑበት ሁኔታ፣ በኢትዮጵያ ውስጥ ምንም ዓይነት ለውጥ ሊመጣ እንደማይችልም ታዛቢዎች ይገልጻሉ፡፡ እንደ ህወሓት በአስፈጻሚ አካላት ስራ ጣልቃ የሚገባ እንደሌለ የሚገልጹት እነዚሁ ታዛቢዎች፣ የህወሓት አጃቢ የሆኑት ብአዴን እና ኦህዴድ ደግሞ ለህወሓት ጣልቃ ገብነት መሳሪያ መሆናቸውን ታዛቢዎቹ ያክላሉ፡፡

‹‹ምክር ቤቶች፣ መገናኛ ብዙኃን እና የሕዝብ ማኅበራት መብቶቻቸውን በተቀመጡ ህጎችና በህገ-መንግሥቱ መሰረት የመጠየቅና ፊት ለፊት መጋፈጥ ላይ ክፍተቶች አሉባቸው፡፡›› ያሉት አቶ አባይ ጸሐዬ፣ የተጠቀሱት አካላትም ሆኑ ሌላው ማኅበረሰብ መንግስትን ፊት ለፊት ያለመጋፈጥ ችግር እንደሚስተዋልበት ተናግረዋል፡፡ በአማራ እና በኦሮሚያ ክልሎች መንግስትን ፊት ለፊት የተጋፈጡ ተቃዋሚዎች፣ ግንባራቸውን በጥይት ተመትተው በተገደሉበት ሀገር፣ አቶ አባይ እና ጥናታቸው አስመሳይነታቸውን ከማሳበቅ በቀር ፋይዳ እንደሌላቸው አስተያየት ሰጪዎች ይገልጻሉ፡፡ ጋዜጠኞች መንግስትን ለምን ተቻችሁ ተብለው 18 ዓመት በሚፈረድባቸው ሀገር ውስጥ፣ ስለ መገናኛ ብዙኃን ደካማነትም አቶ አባይ ተናግረዋል፡፡ ነጻ ሚዲያ በሌለበት ሀገር ውስጥ ሚዲያዎችን የወቀሰው የአቶ አባይ ጥናት አስቂኝ ሆኗል፡፡

ከህዝባዊ ተቃውሞ ወዲህ ሁሉ ነገሩ የተመሳቀለበት ህወሓት፣ የተበላሸውን ለማስተካከል ጥረት እያደረገ እንደሆነ ይነገራል፡፡ ሆኖም ነገሮች እንደቀደመው ጊዜ ሊሔዱለት አለመቻላቸውንም መረጃዎች ይጠቁማሉ፡፡ በጥናት እና በመሰል ጉዳዮች ሌሎችን በመውቀስ ራሱን ለማዳን ጥረት ሲያደርግ የሚስተዋለው ህወሓት፣ እንደለመደው የተወሰኑ ባለስልጣናትን ዞር በማድረግ ቆዳውን ገልብጦ ለመምጣት የሞከረባቸው አጋጣሚዎች ብዙ መሆናቸውን የሚገልጹ ወገኖች፣ ዘንድሮው የተጋፈጠው ተቃውሞ ግን ከመቼውም ጊዜ በላይ እንደከበደው እነዚሁ ወገኖች ይገልጻሉ፡፡

posted tigi flate

የዳዊት ጠጠር! (መብራቱ ከስቶክሆልም)

ሰዉ በሀገሩ እንደ ዜጋ እኩል ተወዳድሮ ለመኖር ከአንድ ብሔር መወለድ ወይንም በጥብቅ መዛመድ የቅድሚያ መመዘኛ ሲሆንበት፤ ወዶ ያላመጣዉ፣ ፈቅዶ ያልተዛመደዉ ብሄሩ የተፈጥሮ ዉበቱ ሳይሆን እርግማን ሲሆንበት፤ ተምሮ ማወቅ አዉቆ መጠየቁ፣ ለሀገሩ መቆርቆሩ በቅን ሳይታይለት ቀርቶ መጨረሻዉ እድለኛ ከሆነ ማዕከላዊ አለያም ቅሊንጦ መግባትና ሰዉሰራሽ ሲኦልን ማየት ማሳረግያዉ ሲሆን በለስ ያልቀናዉ ደግሞ በዚች ምድር የመኖርያ ቀኑ በአንባገነኑ ስርዓት ሲወሰንለት፤ አፈር ገፍቶ ለፍቶ ግሮ ጥሮ ሳይማር ያስተማረዉን ማህበረሰብ በዉቀቱ ለማገልገል በአምስት ለአንድ መጠርነፍ ግዴታ ሲሆንበት፤ በተወለደበት ሀገር እንደ ሁለተኛ ዜጋ መታየት፣ በገዛ ሃገሩ ባዕድ መሆንን፣ ተወዳድሮ ማሸነፍ ሳይቻል ሲቀር ስደትን አማራጭ የሌለዉ መፍትሄ አድርጎ ለመዉሰድ ይገደዳል ይሰደዳልም፡፡ እውነተኛ መግቢያ ባታገኝም ነብሱ ለግዜውም ቢሆን ማረፊያ በማግኘቷ በሀገሩ ካደመነበት ጥቁር ጭጋግ በመራቁ ለጊዜዉም ቢሆን ነብሱ እፎይታ ይሰማታል ነገ የሚል ተስፋ በልቡም ያጭራል:: ሆኖም የተፈጥሮ ጉዳይ ነዉና ሰው ከበቀለበት አፈር ተነጥሎ ሌላ ቦታ እስኪያፈራ ግዜ እንደሚወስድበት ሁሉ በስደት የሚኖርበት ባህል አፈር እና አየር አለመመቸት ከሀገር እና ከቤተሰብ ናፍቆት ጋር ተደምሮ ነፍሱን ምቾት ይነሳዋል፤ ሃሳቡና ቀልቡ ሁሌም ወደተወልደበት፣ አፈር ፈጭቶ፣ ጭቃ አቡኩቶ፣ የበሬ ጭራ ጎትቶ፣ ቦርቆ ወዳደገበት ቀየዉ ሽምጥ ይጋልበበታል በትዝታም ይቆዝማል፡፡

የወገን ጨዋታ በአይኑ እየዞረ ከዛሬ ነገ ይሻላል በሚል ተስፋ ከዚያም ሲያልፍ የኔንስ ሕይወት አንዴ ዉሃ በልቶታል ግን ወገኔን ቤተሰቦቼን ለምን ብሎ ሰዉነቱን ረስቶ ከክብሩ ዝቅ ብሎ ክብሩንና ማንነቱን ከማያዉቁለት በግ መሰል ተኩላዎች ጋር የተናጠቃትን ስጋ መሰል ጥሪት ተስፋ ወዳጣባት ሃገሩ መልሶ በሚልከዉ ገንዘብ የሀገሪቱን ኢኮኖሚ በሙስና ሀንጎቨርና በዘረኝነት አዙሪት የሚመራት መንግስት ነኝ ባይ ወንበዴ ዋነኛዉ የዉጭ ምንዛሬ ምንጭ ከመሆኑም ባሻገር ለወያኔ እብት ማስተንፈሻ ብሎም ከሰዉ በታች ሆኖ በላካት ጥሪት ለወንድሙ ሕይወት ቀነ ቀጠሮ መቁረጫ ምላጭ መግዣ መሆኑን ስረዳ ልቤ በሃዘን ይርዳል እረ ለመሆኑ ይህች ሀገር የማን ናት ብሎ ዉስጤ ይጠይቃል

ይህ ባለ ብዙ ጥያቄና ባለብዙ መልስ ባለቤት የሆነዉ ሃገሩን ናፋቂ ስደተኛ ለህዉሃት መራሹ አንባገነን መንግስት የዉጭ ምንዛሬ አቅም የመጀመሪያዉን ዱላ አቀባይ በመሆን መንግስት ከአሜሪካና አዉሮፓ ከሚያገኝዉ አመታዊ የገንዘብ ተፋሰስ ሰዎስትና አራት እጥፍ በዓመት በአማካኝ ከ3.5 ቢሊዮን ዶላር በላይ ገቢ ያደርጋል፡፡ ይህም ከዉጭ ቀጥታ ኢንቨስትመንት ከሚገኘዉ ገቢ ሲነፃፀር በ4 እጥፍ የሚበልጥ ሲሆን ወደዉጭ ሸቀጥ በመላክ የሚገኘውን  ገቢ 93 በመቶው ይሆናል ማለት ነዉ፡፡

ታድያ በንደዚህ ሁኔታ የተገኘን የዉጭን ምንዛሬ በመጠቀም ለሀገር እድገት ለልማት እንዲሁም በሀገራችን የሚታየዉን ዘርፈ ብዙ ችግሮች ለምፍታት ከመጣር ይልቅ ወንበዴዉና በወንበዴዉ ዉስጥ የተሰገሰጉ ሆዳችዉ የማይጠረቃ ቆዳቸዉ ከጅብ ጅማት የተሰሩ ነገራቸዉ ሁሉ እንብላዉ እንብላዉ የሆኑ በእብሪት የታበዩ ለማይረባ አይምሮ የተሰጡ የሀገር ሸክም ወንበዴዎች ጥቅማቸዉን ለማስጠበቅ ሌት ተቀን በወገኖቻችን ላይ ያማያባራ የግፍ ጎራዴዎቻቸዉን ከአፎቱ ከመዘዙ አመታት ተቆጠሩ::

ወገን በሰዉ ሀገር የብሶትና የናፍቆት እንባ ወደዉስጥ ያነባል፤ ከዛ ማዶ የአንድ ክልል ሰዎች ዳንኪራ ይረግጣሉ ዉስኪ ይራጫሉ ባንተ ገንዘብ ባንተ ምንዛሬ በተገዛ እርሳስ  ወንድምህ ለትምህርት እንደወጣ በዛዉ ጠባብተኛ፣ ትምክህተኛ፣  ሽብርተኛ፣  አብዮተኛ ተብሎ በወጣበት ይሰረዛል፤ ላይመለስ ይሸኛል:: ትላንት አንተ የላከዉ ገንዘብ የህዉሃት ወዳጆችና አጋፋሪዎች ደረታቸዉን በእብሪት አሳብጦ እንደ ጎልያድ የገዘፉ እንዲመስላቸዉ አድርጉአቸዋል፤ የህዝብ ሮሮ፣ የህዝብ ዋይታ፣ የህዝብ ጩሀት፣ የህዝብ ብሶትን የሚሰሙበት ጆሮ የሚያሰላስሉበት አይምሮ ተደፍኗል፤ ይልቁንስ ከህዝብ ይልቅ በሲንጋፖር፣ በቻይና፣ በታይላንድ እንዲሁም በአሜሪካና በተለያዩ የአዉሮፓ ሃገራት የሚገኙ አለማቀፍ ባንኮች ዉስጥ በድብቅ ያከማቹት የህዝብ ሀብት ያሳስባቸዋል፣ ያስጨንቃቸዋል:: እዉነታዉ ይህ ነዉ እነሱ ሐገራቸዉን በማይተረቃ የነዋይ ፍቅር አሳልፈዉ ሰተዋል! ለነሱ ሕዝብ ማለት የሀገር ሀብት ሳይሆን ለገቢ ምንጭነት የሚያገለግል ግኡዝ አካል የፋብሪካ ጥሬ ዕቃነት የበለጠ ዋጋ እንደሌለዉ ለማሳየት እሩቅ መሄድ ስያስፈልገን ያለፉትን አስራ አንድ ወራት መለስ ብሎ ኦሮሚያን፣ አማራን እንዲሁም ደቡብን ማሰብ በቂ ነዉ! ሃይ ባይም ያሻዋል:: ዛሬ በሀገር ዉስጥ ስላለዉ ትግልና ምላሹ እንዲሁም በላያችን ላይ ስለተደነገገዉ የአስቸቁአይ የግዜ አዋጅ በማተት ጊዜአችሁን አላጠፋም:: ግና ለወንበዴዉ ጉጀሌ አንዱ የአቅም ምንጭ ሰልሆንነዉ በስደት የምንኖር አገር አልባ ባላገሮች ወይም መንግስት አቆላምጦ የሚጠራን ዳያስፖራዎች በጋራ በመሆን ሕዉሃት መራሹ መንግስት ነኝ ባዩ ላይ የዉጪ ምንዝሬ ምንጭ ላይ ከፍ ያለ ጫና በመፍጠር ለዉጥ ማምጣት ስለሚቻልበት እዉነታ ጥቂት ማለትወደድኩ

በዉጪ ያለዉ የሀገሬ ሰዉ ሊገነዘበዉ የሚገባዉ ነገር ቢኖር ኪሱን አራቁቶ የሚልካት ገንዘብ የዳዊት ጠጠር መሆኗን የመረዳት ጉዳይ ነዉ::

ታድያ ምን ይደረግ? የሚለዉ አንገብጋቢ ጥያቄ ይመስለኛል. . . .

የመተባበሩ ጉዳይ ካለ ሁሉም ጋር መልሱ ያለ ይመስለኛል፤ “የሃገርህን ሰርዶ በሀገር በሬ” እንዲሉ አበዉ እራሱን እንደጎልያድ በትቢት የካበዉ ህዉሃት መራሹ አንባገነኑ መንግስት የቆመበት አንደኛዉ የገንዘብ ምሰሶ መሰረት መሆናችንን ለማሳየት ወደ ሀገር ቤት የምንልከዉን የዉጭ ምንዛሬ መሐለቅ በማቀብ በእብሪትና በማናለብኝነት መሰረታዊና እንደሰዉ የመታየት ብሎም ተፈጥሮአዊ መብቶቻቸዉ እንዲጠበቁላቸዉ የጠየቁ ወገኖችችን ላይ ያለ ሕግ አግባብ ሕፃን ሴት አዝዉንት ወጣት ሳይል  የሚወስደዉን የአፈና፣ የድብደባ፣ የእሰራትና፣ ግድያ እንዲያቆም ጫና እንፍጠር!! ብሎም በሀገራችን ዉስጥ የአንባገነን ስርዓት ያበቃ ዘንድ ከዛም የሁሉም ለሁሉም የሚሆን ዴሞክራሲያዊ ስርዓት ለመገንባት የበኩላችንን በመወጣት ከአባቶቻችን በአደራ የተቀበልናትን የደም ዉርስ በመጠበቅ ልጆቻችን የሚኮሩበት ሃገራዊ ቅርስ እናኑር::  በሀገራችንም የህዝብን ጥይቄ መሰረት ያደረገዉ የእንቢተኝነት እንቅስቃሴ ተሳታፊ በመሆን የለዉጥ ሂደቱ ላይ አሻራችንን በማኖር ከትዉልድ ተወቃሽነት እንዳን፤ ለመጭዉ ትዉልድም ከዘረኝነት የፀዳችና ልዕልናዋ የተከበረ ዲሞክራሲያዊት ሃገር በጋራ እንመስርት እላለሁ::

ሰላም ለሀገራችን!!

posted tigi flate